Geef de overlevenden van Nederlands oorlogsgeweld in Indonesië eindelijk het geld waar ze recht op hebben

In dit artikel:

Erik Dijkstra belicht in zijn brief aan de Staten‑Generaal en in de drieledige BNNVARA‑serie Brieven aan Hueting hoe Nederland decennialang de oorlogsmisdaden tijdens de onafhankelijkheidsoorlog in Nederlands‑Indië bagatelliseerde en bedekte. Centraal staat Joop Hueting, de eerste Nederlandse veteraan die in 1969 publiekelijk sprak over systematisch geweld, executies en martelingen door Nederlandse militairen tussen 1945 en 1949. Zijn onthullingen leidden tot een schokgolf, bedreigingen en maatschappelijke verontwaardiging, maar het debat werd snel gekalmeerd met de zogenaamde Excessennota van Cees Fasseur, die veel misdrijven wegschreef als incidentele ‘excessen’. Daarmee bleef het begrip ‘politionele acties’ dominant en bleef grootschalig geweld onderbelicht.

Onder druk van slachtoffers, historici en journalisten startte de regering een groot onafhankelijk onderzoek (NIOD, KITLV, NIMH). Al tijdens het staatsbezoek van koning Willem‑Alexander in 2020 werden excuses aangeboden; in januari 2022 bevestigden de onderzoeksinstituten dat er sprake was van structureel extreem geweld en dat politiek leiderschap daarvan op de hoogte was. Premier Rutte bood vervolgens namens de regering excuses aan.

Als gevolg kwam er een schadevergoedingsregeling (weduwen €20.000, kinderen €5.000). Dijkstra toont echter aan dat die regeling in de praktijk grotendeels ontoegankelijk is. Tijdens opnames op Sulawesi — waar eenheden onder leiding van onder anderen kapitein Raymond Westerling duizenden mensen doodden — sprak zijn team met nabestaanden die in armoede leven en vaak niet wisten van de regeling. Vrijwilligers zoals Juniar trekken van dorp naar dorp om nabestaanden te informeren en documenten te verzamelen, maar veel aanvragen worden afgewezen wegens gebrek aan bewijs: geboorteakten ontbreken (door het koloniale registratiesysteem), militaire rapporten over buitengerechtelijke executies bestaan nauwelijks, en namen van slachtoffers ontbreken in officiële stukken.

Dijkstra hekelt dat de bewijslast in feite bij de slachtoffers blijft liggen en dat de landsadvocaat Pels Rijcken de afwijzingen verstuurt — soms voor meer kosten dan het toegekende bedrag zelf. Hij roept de Kamer op de regeling te herzien: maak haar minder juridisch en meer rechtvaardig, laat historisch aannemelijk bewijs volstaan en draai de bewijslast om. Tijd dringt: er leven nog maar enkele honderden nabestaanden.

De serie Brieven aan Hueting (regie Elena Lindemans) reconstrueert ook het vergeten brievenarchief rond Hueting en onderzoekt hoe persoonlijke reacties blootleggen dat Nederland lang collectief weggingkeek. De serie is vanaf 28 januari drie weken op NPO2 te zien en biedt achtergrond bij Dijkstra’s oproep aan politici om excuses niet alleen symbolisch, maar concreet herstel te laten betekenen.