Gebruik afslankmedicatie explodeert, net als de bijwerkingen
In dit artikel:
De Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) ziet een explosieve toename in het gebruik van GLP-1-agonisten zoals semaglutide (Ozempic, Wegovy), liraglutide (Saxenda, Victoza) en tirzepatide (Mounjaro). Op basis van gegevens uit openbare apotheken schat de SFK voor 2025 ongeveer 179.000 gebruikers met diabetes type 2 (een groei van 46% ten opzichte van 2024) en circa 83.000 gebruikers voor obesitas/overgewicht (een stijging van 88%). De stichting heeft geen zicht op voorschriften uit ziekenhuisapotheken of middelen die zonder recept online worden aangeschaft, noch op de precieze indicatie per patiënt.
GLP-1-agonisten bootsen het hormoon GLP-1 na, waardoor eetlust afneemt, maaglediging vertraagt en de alvleesklier bij hoge bloedsuikers meer insuline afgeeft. Daarom worden deze injecteerbare middelen voorgeschreven als leefstijladviezen of gecombineerde leefstijlinterventies (GLI) onvoldoende effect hebben. Artsen en patiënten kiezen steeds vaker voor deze behandeling, maar er bestaat onzekerheid of altijd het wettelijk vereiste informed consent plaatsvindt.
Tegelijkertijd is het aantal meldingen van bijwerkingen sterk toegenomen. Zowel Amerikaanse FAERS-gegevens als Nederlandse signalen bij bijwerkingencentrum Lareb tonen berichten over ernstige complicaties: uitdroging, acuut nierfalen, pancreatitis, darmobstructie en maagverlamming komen voor. Lareb-directeur Agnes Kant noemt uitdroging en nierfalen opvallend en meldt dat maag- en darmklachten—zoals diarree en braken—vaak aanleiding zijn geweest om het gebruik te staken; in 435 meldingen werd het middel daardoor gestaakt. Ook internationaal circuleren waarschuwingen over zwaardere bijwerkingen en onduidelijke langetermijneffecten.
Critici, waaronder gezondheidsadviseur Clemens Vollebergh en enkele Amerikaanse endocrinologen, waarschuwen voor mogelijke gezondheidsschade op langere termijn: van neurologische en visuele problemen tot verlies van spiermassa en esthetische effecten na snel gewichtsverlies. Er is zorg dat de discussie rond risico’s en beperkingen te weinig aandacht krijgt nu de middelen snel aan populariteit winnen.
Stoppen met GLP-1-therapie blijkt problematisch: een meta-analyse in The BMJ toont dat gemiddeld teruggewichttoename na staken circa 0,4 kg per maand bedraagt, ruim hoger dan bij traditionele leefstijlbehandelingen. Ook verdwijnen gunstige effecten op hart- en stofwisseling vaak binnen twee jaar; bij sterkere, nieuwere medicatievarianten kan het rebound-effect nog heftiger zijn.
De berichtgeving over afslankmedicatie heeft geleid tot debat over balans en verantwoordelijkheid in de media. Het NOS Journaal bracht op 29 januari een item dat door sommige deskundigen als te positief en weinig kritisch werd ervaren: ervaringsverhalen en beeld van doosjes en prikpennen domineerden, zonder aandacht voor bijwerkingen. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) zegt geen actie te ondernemen tenzij er een formele klacht binnenkomt; de scheidslijn tussen voorlichting en verboden reclame voor receptgeneesmiddelen hangt af van context en beoordeling.
Kortom: GLP-1-agonisten bereiken snel veel patiënten en kunnen effectief zijn wanneer andere opties falen, maar de sterke toename gaat gepaard met een duidelijke stijging van ernstige bijwerkingsmeldingen, onduidelijkheid over lange termijngevolgen, en praktische problemen rond terugval na stoppen. Volledige transparantie over indicaties, risico’s en monitoring, plus betere registratie van ziekenhuis- en onlinegebruik, ontbreekt nog en maakt het beeld incompleet.