Gasruzie naar kookpunt: hoe de gasopslagen van de NAM bewust leeg werden gepompt
In dit artikel:
Begin maart bleek dat de gasvoorraden in de twee grootste Nederlandse ondergrondse opslagen — Norg en Grijpskerk — op 0% stonden. Die twee locaties vertegenwoordigen circa 60% van de landelijke opslagcapaciteit en zijn eigendom van NAM (Shell & ExxonMobil). De lege standen wekten zorgen omdat zulke voorraden normaliter een buffer vormen bij verstoringen van de aanvoer, bijvoorbeeld bij internationale incidenten.
De leegtrekactie is het gevolg van beslissingen van GasTerra, tot dit jaar nog de partij die jaren de opslagen vulde en exploiteerde. GasTerra, halfstaatshalve en half in handen van Shell en Exxon/Exxon-partijen, stopt deze activiteit omdat het bedrijf op het punt staat te verdwijnen door het stopzetten van de gaswinning in Groningen. In het jaarverslag 2025 meldt de directie dat de bergingen uiterlijk 1 april 2026 leeg zullen worden opgeleverd; het resterende gas is verkocht in plaats van aan de staat te worden overgedragen. GasTerra weigerde nadere uitleg over de motieven of de opbrengst van de verkoop en zei slechts dat het besluit door alle aandeelhouders genomen is.
De staatsonderneming Gasunie — verantwoordelijk voor gastransport en marktfunctie — heeft aangedrongen op vollere voorraden. Gasunie pleitte eerder voor een beginvulgraad van circa 82% (ongeveer 115 TWh) voor het winterseizoen, waarvoor Norg en Grijpskerk ongeveer 62 TWh zouden moeten leveren; de twee overige opslagen bieden samen maximaal 53 TWh. GasTerra en andere marktpartijen verzetten zich daartegen: door zachte winters zijn de prijsverschillen tussen zomer- en winterleveringen flink kleiner geworden, waardoor het economisch minder aantrekkelijk is om in de zomer te vullen om in de winter hoger te verkopen. Dit veranderde verdienmodel maakte het lastig een andere marktpartij te vinden die GasTerra’s rol wil overnemen.
Experts waarschuwen dat het gat dat GasTerra achterlaat al jaren zichtbaar was en beter had kunnen worden opgevangen. Martien Visser (emeritus, Hanzehogeschool/Gasunie-achtergrond) zegt dat NAM geen prikkel heeft om de voorraden gevuld te houden en dat de marktrealiteit leveringszekerheid ondermijnt. Klimaatjournalist Heleen Ekker wijst op de verslechterde samenwerking tussen staat en oliebedrijven sinds het einde van grootschalige Groningengaswinning.
Toezichthouder ACM greep in toen het risico ontstond dat capaciteit onbenut bleef; in december verplichtte zij NAM andere partijen toegang te verlenen tot de opslagen. NAM protesteerde tegen die maatregel vanwege vermeende technische en kostenbezwaren. Omdat de vulling dringende economische belangen raakt, werd ook staatsbedrijf EBN ingeschakeld en krijgt het middelen (een miljardenlening van minister Heinen) om alsnog voorraden te helpen veiligstellen.
Kortom: strategische gasopslagen zijn grotendeels leeggeraakt door commerciële keuzes van GasTerra en weerstand bij NAM, terwijl Gasunie, toezichthouder en de staat proberen de leveringszekerheid voor komende winters te herstellen. De zaak belicht spanningen tussen marktlogica, staatsbelangen en de historische ruzies over wie de kosten draagt.