Garry Kasparov, Jan Timman en Viktor Kortchnoi: wat hebben deze grote schakers gemeen?

In dit artikel:

Grootmeester Hans Ree beschrijft hoe Anatoli Karpov een terugkerende schakel is in de levensverhalen van enkele grootheden uit de schaakhistorie: Garry Kasparov, Jan Timman en Viktor Kortchnoi. Ree begint met lichte anekdotes: Kasparov, bekend als het “Beest van Bakoe”, verloor van computer Deep Blue en verscheen later humoristisch in een Pepsi-reclame; Timman deed mee aan de Nederlandse campagne “Melk, de witte motor” (hij dronk zijn melk uit een bierglas omdat dat het enige was dat thuis stond); Kortchnoi figureerde in een Zwitserse melkcampagne waarin een koe hem aan het schaakbord versloeg — een affiche waarvan sommigen zeggen dat zijn dramatische gezichtsuitdrukking een knipoog was naar Kasparovs overdrijving na Deep Blue.

Ree geeft ook achtergrond bij Kortchnoi: na zijn vertrek uit de Sovjet-Unie in 1976 woonde hij kort in Nederland en Duitsland en vestigde zich uiteindelijk in Zwitserland. Hij koos bewust de internationale schrijfwijze “Kortchnoi” voor paspoort en documenten. Sportief verloor hij twee keer van Karpov in WK-finales (1978 en 1981). De match van 1978 in Baguio (Filipijnen) was spannend en omgeven door excentrieke incidenten — bijvoorbeeld deelnemers die in saffraankleurige jurken mediteerden om zogenaamd paranormale invloeden tegen te gaan, een scène die door toenmalige verslaggevers vol satire werd beschreven.

Na Kortchnois pogingen om opnieuw uitdager te worden, trad een jonge Kasparov op als onstuitbare tegenstander; Karpov en Kasparov speelden uiteindelijk vijf wereldkampioenschappen tegen elkaar, gezamenlijk goed voor ongeveer veertien maanden wedstrijdschaak — een rivaliteit die Jan Timman later documenteerde in The Longest Game. Karpov en Timman speelden in 1993 een FIDE-kampioenschap dat deels in Nederland en deels in Indonesië plaatsvond; Karpov won, maar Timman haalde in 2016 enige genoegdoening met een korte vierpartijsoverwinning in Moermansk. Ree noteert dat Timman en Karpov ongeveer 117 partijen tegen elkaar speelden (inclusief snelle partijen), genoeg om die verhouding bijna een huwelijk te noemen.

Ter afsluiting belooft Ree een lichtvoetig partijtje uit een toernooi met sterke spelers — geen meesterwerk van Timman, maar wel charmant — en deelt een klein persoonlijk detail: bij Timmans uitvaart sprak hij Genna Sosonko, die vertelde over correspondentie van Timman met een Georgische vriend die vroeg of Jan een staatsbegrafenis zou krijgen.