Gaat Iran richting een internet à la Noord-Korea?
In dit artikel:
In Iran is al sinds 8 januari het internet en het telefoonverkeer grotendeels platgelegd, waardoor het land vrijwel afgesloten is van de buitenwereld. De maatregel valt samen met massale demonstraties en vormt volgens waarnemers een bewuste strategie van de autoriteiten om communicatie te controleren en beelden van repressie te verhinderen. Cybersecurityexpert Amir Rashidi, die in het buitenland woont, spreekt van een ongekende, volledige communicatiestoring; berichten die wel naar buiten komen zijn schaars en vaak gecensureerd door de angst van afzenders.
Specialisten zoals Mahsa Alimardani van mensenrechtenorganisatie Witness leggen uit dat de staat de afgelopen jaren flink heeft geïnvesteerd om internetinfrastructuur onder eigen beheer te brengen. Alle internetproviders werken via het staatsbedrijf, waardoor het voor de overheid relatief eenvoudig is om de verbindingen af te sluiten. Hooggeplaatste functionarissen lijken vaak nog aparte, beschermdere verbindingen te hebben; voor de meeste inwoners blijft het scherm echter zwart.
Een mogelijke omweg is satellietinternet via diensten als Starlink van Elon Musk. Dat vereist echter een fysieke terminal (een schotel) en een abonnement. Terminals zijn de afgelopen jaren via smokkelroutes binnengekomen en worden op de zwarte markt verhandeld; schattingen over het aantal variëren, maar exacte cijfers ontbreken. Voor een abonnement is doorgaans een internationale creditcard nodig; via kanalen op Telegram worden soms betalingen en abonnementen geregeld. Er zijn ook meldingen dat de autoriteiten proberen satellietsignalen te storen (jamming), maar bewijs dat dit effectief is, is beperkt.
Wie een terminal bezit, loopt grote risico’s. Na het conflict tussen Iran en Israël is een wet aangenomen waarin het bezitten van zo’n apparaat strafbaar kan zijn en soms wordt gelijkgesteld aan spionage — met mogelijk zeer zware straffen. Alimardani waarschuwt dat beelden uit Iran vaak zijn gemaakt onder gevaarlijke omstandigheden.
Er bestaat ook vrees dat de huidige shutdown niet tijdelijk is maar het begin van een permanent, sterk beperkt nationaal web — een richting die lijkt op het Noord-Koreaanse model. Advocaten en activisten pleiten dat de internationale gemeenschap kan helpen, bijvoorbeeld door meer Starlink-terminals te leveren en te investeren in ‘direct-to-cell’-technologie, waarmee mobiele telefoons direct via satellieten verbinding kunnen maken zonder aparte schotel. Hoewel veel recente smartphones die hardware ondersteunen, ontbreken er nog genoeg satellieten en andere infrastructuur om zo’n systeem landelijk uit te rollen; technologische en politieke stappen zijn nodig om die route haalbaar te maken.