Gaat de VVD door de knieën of stevent het kabinet-Jetten af op permanente chaos?

In dit artikel:

In Den Haag probeert het minderheidskabinet-Jetten zijn plannen door het parlement te krijgen door per wetsvoorstel wisselende meerderheden te zoeken: onderwerpen als AOW of stikstof moeten afhankelijk van de kwestie steun krijgen van verschillende oppositiefracties. Die taktiek kan tijdelijk werken, maar loopt vast bij de jaarlijkse begrotingsbehandeling in het najaar. De begroting moet namelijk ook door de Eerste Kamer, waar de coalitie slechts 22 zetels bezit; partijen als GroenLinks-PvdA (14 zetels) of BBB (12 zetels) zijn daardoor onmisbaar voor een meerderheid.

Dat schept een machtspositie voor die oppositiepartijen. In 2019 gaf GroenLinks-leider Jesse Klaver nog aan begrotingen standaard te steunen, een handelswijze die hem toen de mogelijkheid ontnam om inhoudelijke concessies af te dwingen. Nu is de situatie anders: het kabinet wil fors bezuinigen op zorg en sociale zekerheid. Zulke pijnlijke maatregelen verwacht je niet zonder tegenprestatie te kunnen slijten, waardoor partijen als GroenLinks-PvdA of BBB lastiger meekrijgbaar zullen zijn.

Premier Rob Jetten zegt bereid te zijn het financieel kader aan te passen om draagvlak te vinden — opties zijn het tijdelijk hoger laten oplopen van het begrotingstekort of het innen van extra belastinginkomsten, bijvoorbeeld door het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek. Die ingrepen stuiten op verzet binnen de VVD; anonieme VVD’ers hebben laten weten geen ruimte te zien voor het oprekken van de begrotingsruimte. Als de VVD voet bij stuk houdt en de oppositie weigert mee te werken zonder compensatie, loopt het kabinet het risico in een begrotingscrisis te belanden of zelfs eerder te vallen dan zijn voorgangers.