Gaan vogels terug op hun nest tijdens de zonsverduistering dit jaar? Theo Jurriëns onderzoekt het en jij kunt helpen

In dit artikel:

Sterrenkundige Theo Jurriëns (Rijksuniversiteit) zoekt vijftig vrijwilligers in Groningen en Friesland om te onderzoeken wat vogels doen tijdens de zonsverduistering op 12 augustus om 19:17 uur, wanneer de zon voor circa 90% wordt verduisterd. Deelnemers hangen een klein opnamekastje in hun tuin dat vogelgeluiden herkent en koppelt aan soortnamen; de kastjes worden vanaf half maart uitgedeeld zodat er maandenlange meetreeksen ontstaan vóór, tijdens en ná de eclipse. De registratie loopt door tot 1 januari 2027.

Het doel is vast te leggen of en hoe vogelactiviteit verandert bij zo’n plotselinge schemering. Uit eerdere observaties blijkt dat dieren kunnen reageren: bij de bijna-totale eclips van 1991 in Mexico gingen veel dierentuinbewoners naar binnen, en Jurriëns zag in 2001 in Zambia vogels terugkeren naar bomen en in rust gaan. Wetenschappelijk onderzoek is beperkt maar toont aanwijzingen: een Amerikaans project met vergelijkbare opnamekastjes vond tijdens een verduistering minder vogelactiviteit en minder geluid, wat aansluit bij historische verhalen (zoals kippen die ‘op stok’ gingen tijdens de 90%-eclips van 1954). Een eerder onderzoek naar eekhoorns bij de eclips van 1999 liet echter geen gedragsverandering zien.

Voor deelname gelden voorwaarden: woonplaats in Groningen of Friesland, een rustige meetplek zonder straat- of kunstlicht (om vervuiling van de meting te voorkomen), en beschikbaarheid van wifi en stroom; enige vogelkennis is gewenst. Deelnemers kunnen via een app en via vogels.washetdonker.nl realtime zien welke soorten hun kastje registreert en resultaten vergelijken. De grote dataset biedt ook mogelijkheden voor studentonderzoek en geeft nieuwe inzichten in hoe vogels hun gedrag bij plotselinge verduistering aanpassen.