Gaël Faye schreef een roman over het uitgewiste drama van een genocide

In dit artikel:

Schrijver en rapper Gaël Faye (43) besloot te schrijven omdat het zwijgen rond de Rwandese genocide hem dwong woorden te zoeken; vorig jaar zei hij op een literatuurfestival in Zwitserland dat “zwijgen dodelijk is”. Dat leidde tot Jacaranda, een indringende roman die bekroond is met de prix Renaudot en de prix Goncourt des Pays-Bas, waarin persoonlijke vertellingen en de collectieve geschiedenis van Rwanda elkaar spiegelen.

Het verhaal volgt Milan, zoon van een Franse vader en een Rwandese moeder, en het meisje Stella dat zich verschuilt in een jacarandaboom — symbool voor schoonheid en rouw. Als kind verschijnt er een getraumatiseerde neef, Claude, in Versailles; later, als Milan als student terugkeert naar Rwanda om zijn moeder te vergezellen en tijdens zijn scriptie over de Gacaca-rechtbanken, raakt hij steeds dieper betrokken bij het land van herkomst. Via ontmoetingen met familieleden, getuigenissen en het proces dat Claude aanspant tegen de moordenaars van zijn familie, ontdekt Milan geleidelijk de afschuwelijke feiten die jarenlang ontkend of verzwegen werden.

Faye laat zien hoe het dagelijkse leven na de genocide doorgaat naast onverwerkte pijn: buren leven naast daders, families wisselen beleefde begroetingen, en mensen proberen waardig voort te leven ondanks voortdurende wrok en trauma. De roman onderzoekt ook de wortels van het geweld: koloniale indelingen door Europese machten die etnische categorieën verankerden en identiteiten creëerden die later tot dodelijke verdeeldheid leidden.

Stilistisch wisselt Jacaranda tussen ontroering, ontnuchtering en een zware emotionele lading; lezers worden eerst geboeid, dan ontzet en tenslotte getroffen door de confrontatie met verlies en schuld. In de slotscènes weet Faye verschillende verhaallijnen samen te brengen en zelfs een klein sprankje hoop te bieden.

Faye zelf, geboren in Bujumbura en op dertienjarige leeftijd naar Frankrijk gevlucht, baseert zich deels op familieverhalen — onder meer van zijn overgrootmoeder — en eigen verblijf in Kigali om de complexiteit van herinnering en verzoening te verbeelden. Het onderwerp heeft hem emotioneel uitgeput; hij geeft aan voorlopig niet meer over Rwanda te willen schrijven en zoekt troost en energie in muziek — rappen en zingen met hoopvolle teksten, zoals recentelijk nog in het Louvre.