Frits van Exter neemt afscheid van SVDJ: 'Goed dat media zich nu afvragen wat de burger nodig heeft'
In dit artikel:
Frits van Exter (70) neemt na bijna tien jaar afscheid als voorzitter van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ). Zijn vertrek valt samen met het einde van de maximale zittingstermijn; hij draagt het fonds over “in goede handen” en begint meteen een nieuwsbrief op Substack waarin hij actuele thema’s in de journalistiek behandelt.
Van Exter blikt terug op een decennium waarin het SVDJ ingrijpend veranderde: van een relatief klein subsidieloket — destijds met ongeveer 2,5 miljoen euro per jaar en een handvol medewerkers — naar een veel grotere organisatie met een divers team en een substantieel groter budget. Waar het fonds ooit vooral ad hoc financiële steun bood, ligt de nadruk nu op het stimuleren van innovatie en het actief begeleiden van projecten. Voorbeelden zijn de SVDJ Incubator en Accelerator, programma’s voor lokale media en steun voor onderzoeksjournalistiek. Van Exter speelde actief een rol in die koerswijziging en pleitte er vooral voor om medewerkers met journalistieke ervaring aan te trekken, zodat de cultuur en vakinhoud bij subsidieregelingen goed verankerd blijven.
Ook bestuurlijk veranderde er veel. In het begin behandelde het bestuur vrijwel alle aanvragen; naarmate meer personeel kwam en het budget groeide, nam de directie een grotere rol. Het fonds valt onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap maar opereert als zelfstandig bestuursorgaan. Van Exter noemt de komende overgang naar een nieuw bestuursmodel met een raad van toezicht op afstand als logische volgende stap. Zijn eigen inzet voor het SVDJ nam gemiddeld anderhalve tot twee dagen per week in beslag, vooral voor het mee-ontwikkelen, beoordelen en evalueren van programma’s en het bewaken van financiële verantwoording.
Van Exter reflecteert ook op zijn eigen journalistieke loopbaan — van verslaggever tot hoofdredacteur bij Trouw en Vrij Nederland — en op bredere veranderingen binnen het vak. Hij wijst op blijvende uitdagingen: de economische druk (publiek verwacht vaak gratis nieuws), groeiend wantrouwen richting media en de verschuiving naar personal branding van journalisten. Dat laatste maakt dat nieuwsmerken soms verschuiven naar individueel opiniëren en de collectieve redactie op de achtergrond raakt. Tegelijkertijd ziet hij positieve ontwikkelingen: media bouwen beter aan relaties met lezers, er is meer servicegerichtheid en er verschijnen nog steeds sterke onderzoeksverhalen, documentaires en podcasts.
Van Exter benadrukt dat journalisten tegenwoordig multifunctioneler moeten zijn — tekst, video, audio en social — en dat er grote kansen liggen in visuele en interactieve vormen van verhalen vertellen. Technologie maakt hoogwaardige producties toegankelijker, maar in de dagelijkse redactionele praktijk ontbreekt vaak tijd of expertise; juist daar kunnen innovatieprogramma’s van het SVDJ bij helpen.
Hij noemt ook ethische kwesties en de valkuilen van storytelling: voorbeelden uit het verleden (zoals de ontmaskering van verzonnen passages bij Kapuscinski) en recente problemen rond het gebruik van door AI gegenereerde citaten tonen dat de verleiding om feiten op te vullen blijft bestaan. Dat onderstreept volgens hem de blijvende noodzaak van zuivere journalistieke normen en controle.
Van Exter blijft voorlopig nog voorzitter van de Raad voor de Journalistiek en zet zijn Substack voort. Zijn vertrek bij het SVDJ markeert het einde van een periode van professionalisering en uitbreiding van het fonds, en hij vertrekt met het vertrouwen dat de organisatie verder kan bouwen aan innovatie en steun voor de Nederlandse journalistiek.