-Frits Bosch- De Nederlandse politiek komt in een patstelling door de VVD

In dit artikel:

Frits Bosch, econoom en socioloog en auteur van De Wereld volgens Ayn Rand, betoogt dat de Nederlandse politiek vastzit doordat de VVD de PVV uitsluit. Volgens hem heeft die uitsluiting een patstelling tot gevolg: partijen proberen coalities te smeden tussen politieke “bloedgroepen” die fundamenteel van elkaar verschillen, waardoor stabiele meerderheden nauwelijks mogelijk zijn.

Bosch plaatst het politieke probleem in een bredere filosofische en sociale context. Hij ziet de moderne verdeeldheid teruggaan op het wegvallen van gemeenschapszin na de ontkerkelijking vanaf de jaren vijftig/zestig, aangevuld met de opkomst van neomarxisme, massaimmigratie en de eenzaam makende invloed van internet (waarover hij verwijst naar onderzoek van Jonathan Haidt). In die analyse is niet een teveel aan liberalisme het probleem, maar juist een overmaat aan collectivisme: identiteitspolitiek en andere neomarxistische tendensen zouden de samenleving verzwakken.

Hij voert een klassiek onderscheid aan tussen twee kampen: aan de ene kant collectivistische denkers (Marx, Frankfurter Schule) met voorkeur voor een grote overheid; aan de andere kant liberale denkers (Smith, Locke, Mill, Ayn Rand) die individuele vrijheid en kleine overheid promoten. Bosch meent dat het liberale kamp terrein wint en dat sommige conservatieve critici van het liberalisme, zoals Patrick Deneen, onterecht aansluiting zoeken bij collectivistische ideeën—een illustratie van de zogenoemde hoefijzer‑theorie waarin uitersten elkaar raken.

Concreet voor Nederland adviseert Bosch kiezers om zichzelf eerst de vraag te stellen of ze collectivist of individualist zijn en vervolgens een partij te kiezen die daar coherent bij past. Hij stelt dat een combinatie van D66 met VVD, CDA, JA21 en SGP niet werkt vanwege ideologische onverenigbaarheid; volgens hem zou een stabielere coalitie bestaan uit PVV, VVD, CDA, JA21 en SGP. Historisch refereert hij aan de ‘paarse’ kabinetten van Wim Kok (PvdA–VVD–D66) als uitzondering en wijst hij op de beweging van de VVD van linksliberaal naar rechterzijde, waarbij het cordon sanitaire tegen de PVV volgens hem de huidige impasse in de hand werkt.

Kortom: Bosch ziet de kern van de politieke impasse in Nederland als een botsing van tegenstrijdige politieke culturen—collectivisme versus individualisme—en meent dat uitsluiting van het ene kamp (PVV) door het andere (VVD) het vormen van werkzame coalities belemmert.