Frits Bolkestein trouwde omdat koningin Beatrix dit graag wilde

In dit artikel:

In zijn biografie *De ongenaakbare Bolkestein* schetst historicus Dik Verkuil een scherp en genuanceerd beeld van Frits Bolkestein, die van 1988 tot 1998 VVD-leider was en uitgroeide tot een van de opvallendste Nederlandse politici van de late twintigste eeuw. Verkuil bewondert zijn onafhankelijkheid en intellectuele kracht niet kritiekloos en onderzoekt geregeld of Bolkesteins eigen verklaringen wel kloppen.

Bolkestein verwierf landelijke bekendheid met een lezing uit 1991 over de integratie van minderheden. Hij stelde dat de westerse cultuur is gevormd door rationalisme, humanisme en christendom en dat immigranten hun eigen identiteit mochten behouden, maar zich wel aan westerse basisregels moesten aanpassen. Omdat dit standpunt destijds sterk afweek van de heersende opvattingen, werd hij zelfs van racisme beschuldigd. Volgens de bespreking klinkt zijn visie tegenwoordig minder uitzonderlijk.

VerkuTransparant? De biograaf corrigeert onder meer Bolkesteins verklaring voor zijn huwelijk met Femke Boersma in 1988. Bolkestein zei dat trouwen noodzakelijk was vanwege zijn functie als minister van Defensie, maar volgens een secretaresse speelde vooral koningin Beatrix een rol: zij zou bezwaar hebben gehad tegen een ongehuwd samenwonende minister. Ook Bolkesteins overstap van Shell naar de politiek wordt anders geduid dan hij zelf vertelde. Hij verwees graag naar een te links opinieklimaat, terwijl het waarschijnlijker is dat hij bij Shell weinig toekomstperspectief meer zag. Zijn buitenlandse loopbaan maakte zulke verhalen moeilijk controleerbaar.

De biografie verklaart ook waarom Bolkestein vaak afstandelijk overkwam. Hij had weinig sociale antenne en kon mensen ongezouten de waarheid zeggen. Daarnaast leed hij waarschijnlijk aan prosopagnosie, oftewel gezichtsblindheid. Zijn dochter Kate ontdekte dit nadat hij zijn kleindochter met een ander kapsel niet herkende; oud-VVD’er Benk Korthals bevestigde dat zijn vrouw hem tijdens recepties vaak moest vertellen wie er naast hem stond.

In politieke debatten was Bolkestein sterk wanneer hij zelfverzekerd kon aanvallen. Hij had meer moeite met academische discussies, omdat hij nauwelijks luisterde naar tegenargumenten en soms al zijn argumenten in de eerste ronde gebruikte. Toch bleef hij als VVD-leider invloedrijk, mede doordat kiezers zijn directheid waardeerden.

Hoewel Bolkestein de historische betekenis van het christendom benadrukte en in orthodox-christelijke kringen respect genoot, was het christelijk geloof geen persoonlijke ethische leidraad voor hem. Hij steunde onder meer het zelfgekozen levenseinde en stond volgens Verkuil ver van traditionele christelijke moraal. Zijn politieke denken was vooral gericht op feiten en praktische oplossingen, niet op ideologieën. Tegelijk laat de biografie zien dat beleid zonder idealen of richting evenmin kan. Ondanks zijn gebreken blijft Bolkestein een markante, soevereine en invloedrijke politieke figuur.