Friesland legt geurerfgoed vast: 'Mensen kijken vaak niet naar geuren'

In dit artikel:

In Friesland start vandaag onderzoekers onder de naam Een Neus voor Erfgoed een project om het geurerfgoed van de provincie in kaart te brengen. Initiatiefnemer voor opname van "geuren en geluiden van het Friese platteland" op de erfgoedagenda was de partij BBB; de plannen worden toegelicht in Joure. Onderzoeksleider Inger Leemans (hoogleraar cultuurgeschiedenis, VU) benadrukt dat geuren vaak onopgemerkt blijven maar een grote rol spelen in het dagelijks leven en bij identiteitsvorming: "Het is nog een vrij nieuw idee om over geuren als erfgoed na te denken."

Het traject van anderhalf jaar combineert publieksonderzoek en archiefstudie. Een vragenlijst moet blootleggen welke geuren mensen onmiddellijk aan specifieke plekken in Friesland koppelen — van zilte zeelucht bij de Wadden tot de wierook van dorpsactiviteiten, van suikerbrood en berenburg tot de mestlucht van het platteland of het slootje bij het fierljeppen. In archieven zoeken onderzoekers naar historische woorden en omschrijvingen; dat leverde voorbeelden op zoals het Friese maitiidsrook (voorjaarsgeur) en talloze oudere Nederlandse termen voor muffe lucht, waarvan veel inmiddels uit het dagelijks taalgebruik verdwenen zijn.

Op basis van die inventaris wil het team experimentele publieksactiviteiten organiseren: geurwandelingen, ruiksessies, "neusconversaties" en een geurtafel die belevingen oproept, met als einddoel een geurbibliotheek. Dat is technisch en methodologisch uitdagend — parfumeurs zijn gewend aan parfumcreatie, niet per se aan het reconstrueren van ruwe omgevingsgeuren zoals een stal nabij de Wadden — maar de ambitie is duidelijk: geur een volwaardige plek geven in erfgoedonderzoek, musea en archieven. Als ludiek toekomstbeeld opperen de onderzoekers zelfs een geuren-Elfstedentocht.