Frankrijk lijdt onder cocktail van crises

In dit artikel:

In Frankrijk zijn al weken scholierenprotesten aan de gang die begonnen met een tekort aan leraren, maar uitgroeiden tot een brede uitbarsting van maatschappelijke en politieke onvrede. De acties startten op 17 september bij het Lycée Antoine de Saint-Exupéry in Créteil, een Parijse banlieue. Daar waren aan het begin van het schooljaar ongeveer dertig docenten tekort. Leraren staakten en leerlingen blokkeerden de school. Via sociale media verspreidden de beelden zich snel, waarna scholieren in andere steden vergelijkbare problemen aankaartten, zoals personeelstekorten, slechte maaltijden en achterstallig onderhoud.

Eind september riep de Union Syndicale Lycéenne op tot landelijke acties. Op 1 oktober waren volgens de autoriteiten meer dan duizend scholen betrokken en werden bijna tweeduizend mensen aangehouden. Demonstraties werden op verschillende plaatsen gewelddadig. In Bordeaux werd een brandweerman in brand gestoken, in Nantes ontstond brand bij een lyceum en in Marseille werden brandweerlieden aangevallen. De Franse president Emmanuel Macron sprak van ongekend stedelijk geweld.

Op 6 oktober gingen volgens de overheid in tientallen steden ruim 250.000 mensen de straat op. Twee dagen later botsten demonstranten en politie opnieuw rond de Place de la Bastille in Parijs. De politie gebruikte traangas en een waterkanon nadat agenten met onder meer vuurwerk en stenen waren bekogeld. De onrust verspreidde zich naar Franstalig België, waar scholen in onder andere Luik en Brussel werden geblokkeerd. Tijdens onlusten in Brussel werden meerdere bussen aangevallen en ging een bus in vlammen op.

In Frankrijk en België zijn inmiddels meer dan 6.000 mensen opgepakt; volgens het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken is 85 procent van hen minderjarig. Mensenrechtenorganisaties bekritiseren het gebruik van traangas en rubberkogels tegen demonstraties waaraan veel kinderen deelnemen. De autoriteiten wijzen juist op het geweld tegen agenten en hulpverleners. Op 12 oktober schoot een 14-jarige leerling in Aubagne met een verborgen jachtgeweer de schooldirecteur en een docente neer. Beiden raakten zwaargewond.

De rellen leggen volgens het artikel ook diepere problemen bloot. Vooral jongeren in arme Parijse voorsteden, waar veel mensen met een migratieachtergrond wonen, voelen zich achtergesteld. In Seine-Saint-Denis leefde in 2023 bijna 40 procent van de minderjarigen in armoede. Tegelijkertijd bestaat er discussie over vermeende etnische profilering door de politie en over de rol van politieke partijen. De regering beschuldigt La France insoumise ervan de acties aan te wakkeren, terwijl die partij de scholieren steunt. Rechtse partijen, waaronder het Rassemblement National van Marine Le Pen, eisen een krachtiger herstel van de openbare orde.

De regering heeft 3.000 tijdelijke docenten toegezegd, maar scholieren vinden dat onvoldoende en kondigen nieuwe acties aan. Het artikel beschrijft daarnaast speculaties op sociale media dat agenten in burger geweld zouden hebben uitgelokt om strengere wetgeving mogelijk te maken. Daarvoor wordt geen onafhankelijk bewijs aangedragen. Ook internationale, vooral rechtsgeoriënteerde media leggen een verband tussen de rellen, migratie en een vermeende afwijzing van de Franse samenleving; die interpretatie wordt in het artikel als onderdeel van het politieke debat weergegeven.