Frankrijk, het VK en België jagen op olietankers uit de Russische schaduwvloot - waarom doet Nederland dat nog niet?

In dit artikel:

West-Europa is de afgelopen zes maanden doelgericht begonnen met het enteren van meerdere Russische olietankers uit de zogeheten “schaduwvloot”, waarna Moskou steeds vaker zware oorlogsfregatten inzet om die schepen te begeleiden. Die schaduwvloot bestaat uit naar schatting circa 700 verouderde tankers, opgekocht sinds 2022 via brievenbusfirma’s en anonieme investeerders en ondergebracht bij landen met soepele registratieregels (bijv. Kameroen, Gabon, Comoren). De schepen — vaak 15–25 jaar oud — schakelen regelmatig hun AIS uit en vervoerden vorig jaar meer dan 60% van de ruwe Russische olie over zee. Daarmee kunnen Rusland en handelspartners in Azië (vooral China en India) de export en de financiering van de oorlog in Oekraïne deels voortzetten buiten westerse controles en banken om.

De wending in handhaving is grotendeels juridisch van aard. West-Europese staten (Frankrijk, het VK, Zweden, België) benutten Artikel 110 van het VN-zeerechtverdrag: als een schip geen deugdelijke vlagvoering heeft en daarmee juridisch “staatloos” is, mag een kuststaat dat schip enteren en onderzoeken. Sinds september vorig jaar nam Frankrijk het voortouw door de Boracay te enteren; sindsdien volgen meerdere acties, waarbij schepen worden gekeerd naar havens, in beslag genomen of beboet (boetes lopen in de tientallen miljoenen). Dit heeft geleid tot directe confrontaties op zee: Rusland plaatst escortevloten en er was een recent alarmerend incident in het Kanaal waarbij volgens Moskou een Russisch fregat waarschuwingsschoten loste richting een Brits jacht (de Britten ontkennen dat).

Militair heeft Moskou vooralsnog geen directe confrontatie met NAVO-schepen gezocht — een aanval op een NAVO-schip zou een escalatie naar oorlog met een NAVO-lidstaat betekenen, iets het Kremlin wil vermijden — maar de aanwezigheid van zwaarbewapende fregatten vergroot spanning en risico’s op incidenten.

Nederland handelt terughoudend omdat landelijke wetgeving achterloopt. Waar het VK, Frankrijk en anderen hun nationale rechtsregels al hebben aangepast om op basis van internationaal recht te kunnen optreden, bevindt de Nederlandse sanctiewet nog bij de Raad van State; een behandeling in de Eerste Kamer wordt binnen ongeveer een jaar verwacht. Voormalig viceadmiraal Ben Bekkering noemde die procedure traag en benadrukte dat voorzichtigheid begrijpelijk is, maar dat urgentie op zijn plaats had geweest.

Kortom: Europa heeft de jacht op de Russische schaduwvloot geïntensiveerd met een slimme juridische aanpak, wat Rusland dwingt tot militaire escorts. Nederland volgt, maar kan voorlopig nog niet zelf enteren vanwege ontbrekende nationale wetgeving.