D66, VVD en CDA presenteren coalitieakkoord: 'Waar zit de pijn?'
In dit artikel:
Woensdagnacht gingen de fracties van D66, VVD en CDA akkoord met het coalitieakkoord waar hun leiders – Rob Jetten (D66), Dilan Yeşilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) – de afgelopen weken over onderhandelden. Met die instemming hebben de drie partijen gezamenlijk steun van 66 van de 150 Tweede Kamerzetels; het kabinet is daarmee een minderheidskabinet. Het akkoord wordt vanmiddag om 13.00 uur formeel gepresenteerd.
De onderhandelingen volgden op de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober, toen blokkades tussen partijen (zoals de VVD die niet met GroenLinks-PvdA wilde samenwerken en D66 die JA21 afkeurde) een meerderheidskabinet moeilijk maakten. Na verkenningen door Wouter Koolmees en gesprekken onder leiding van informateurs Sybrand Buma en later Rianne Letschert, besloten D66, VVD en CDA begin januari te proberen een minderheidskabinet te vormen. Een deel van de gesprekken vond plaats op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum; er lekte nauwelijks over de inhoud, wat bedoeld was als teken van onderling vertrouwen.
Belangrijke politieke uitdagingen blijven: het kabinet wil forse investeringen doen — onder meer in Defensie, het oplossen van de stikstofcrisis en het versterken van het energienet — maar het is nog onduidelijk hoe die miljarden gefinancierd worden en waar de pijn komt te liggen. Kritische vragen zijn er over de omvang en richting van mogelijke bezuinigingen, bijvoorbeeld in de zorg en sociale zekerheid. Omdat het kabinet geen Kamermeerderheid heeft, zal elk wetsvoorstel, elke begroting en elke grote maatregel steun moeten verwerven bij oppositiefracties, wat vernieuwende samenwerking kan afdwingen maar ook veel onzekerheid creëert.
Voor een stabiele meerderheid ontbreekt nog zeker steun van ongeveer tien Tweede Kamerzetels en zestien Eerste Kamerzetels; die moeten in de loop van de komende jaren per dossier of wet gezocht worden, mogelijk bij verschillende oppositiepartijen. De presentatie van het coalitieakkoord maakt duidelijk wat het kabinet de komende vier jaar wil bereiken, maar vormt vooral het begin van een traject waarin de haalbaarheid van plannen voortdurend afhankelijk zal zijn van onderlinge deals en compromissen met andere partijen.