Fossiele reclame verdwijnt uit steeds meer gemeenten

In dit artikel:

Steeds meer gemeenten verbannen reclames voor fossiele producten en diensten uit het straatbeeld. Amsterdam nam in 2020 als eerste gemeente ter wereld zo’n besluit voor bushokjes en reclameborden. Inmiddels hebben achttien, vooral grote, Nederlandse gemeenten een vergelijkbaar verbod ingesteld. Ook in landen als Italië, het Verenigd Koninkrijk, Australië en Scandinavië groeit de belangstelling. Een landelijk verbod bestaat nog niet, al verbiedt Frankrijk sinds 2021 reclame voor benzine en diesel. In de Tweede Kamer staat een rondetafelgesprek gepland. Uit onderzoek van Motivaction uit 2025 blijkt dat 47 procent van de Nederlanders voor een landelijk verbod is, tegenover 18 procent die daartegen is.

Sociaal- en omgevingspsycholoog Thijs Bouman van de Rijksuniversiteit Groningen noemt een reclameverbod een belangrijke stap in de verduurzaming. Reclame beïnvloedt volgens hem sociale normen en presenteert vliegen, fossiele energie en benzineauto’s als normaal en aantrekkelijk. Door die zichtbaarheid te verminderen, kan een verbod vooral de grote groep bereiken die zich zorgen maakt over klimaatverandering, maar nog niet duurzaam handelt. Ook kan het mensen die wel willen verduurzamen het gevoel geven dat zij daarin niet alleen staan. Bouman vergelijkt dit mogelijke kantelpunt met het reclameverbod voor tabak.

De maatregel is echter niet overal zeker. Den Haag overweegt het verbod onder de nieuwe coalitie terug te draaien. Wageningen gaat juist verder: sinds 1 januari 2026 zijn gemeentelijke bushokjes er volledig reclamevrij en hangen er dronefoto’s. Dat moet zorgen voor minder lichtvervuiling, energieverbruik en consumptiedruk. De gemeente loopt hierdoor jaarlijks ongeveer 45.000 euro mis aan reclame-inkomsten en onderhoudskosten, maar vindt de voorbeeldfunctie belangrijk.

Volgens Bouman is een reclameverbod geen oplossing voor het klimaatprobleem, maar wel een vroege maatregel naast bijvoorbeeld belastingen en andere beleidsinstrumenten. Zonder zo’n verbod kan het volgens hem tegenstrijdig voelen om vliegen te ontmoedigen terwijl vliegreizen tegelijk overal als wenselijk worden aangeprezen. Systeemdenker Babette Porcelijn noemt het verbod beperkt, maar wel een nuttige correctie zolang de macht van de fossiele industrie groot blijft. Zij pleit daarnaast voor een economisch model waarin ook natuur en toekomstige generaties meewegen.