Forse ruzie in Kabinet door mestplannen BBB
In dit artikel:
Binnen het demissionaire kabinet is een openlijk conflict uitgebroken over het mestpakket van landbouwminister Caroline Wiersma (BBB). Zij wil regels versoepelen zodat boeren in gebieden met ogenschijnlijk goede waterkwaliteit dichter bij sloten mogen bemesten en onder voorwaarden meer mest mogen uitrijden. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), dat toeziet op waterkwaliteit, verzet zich krachtig omdat ambtenaren vrezen dat de maatregel tot verslechtering van de waterkwaliteit en hogere stikstofuitstoot leidt.
De strijd speelt zich intern af tussen LNV en IenW; premier Schoof bemiddelde al meerdere keren. Opvallend is dat Wiersma botst met partijgenoot en demissionair minister van Waterstaat Tieman, die eerder leiding gaf bij waterschap Delfland en wekenlang heeft geprobeerd de plannen aan te passen. Tieman zegt tegenover bronnen dat hij zijn bezwaren heeft geuit, maar dat hij te horen kreeg dat de politieke beslissing al was gevallen. De spanningen liepen zo op dat mogelijk werd gedreigd Tieman zijn portefeuille te ontnemen als hij niet zou instemmen. Tieman ontkent dit niet; de BBB-fractie stelt dat het niet aan de orde is. Uiteindelijk stemde Tieman toe, maar zijn staatssecretaris Aartsen (VVD) weigerde dat. Wiersma wilde de regels per 1 januari laten ingaan, maar overleg de komende week en interne tegenstand maken die invoeringsdatum onwaarschijnlijk.
IenW-ambtenaren baseren hun bezwaar op berekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving en Wageningen Environmental Research. In vertrouwelijke documenten waarschuwen zij dat in veel gebieden de waterkwaliteit zal afnemen, dat stikstofemissies kunnen stijgen en dat het beleid juridisch problematisch is ten opzichte van de Nitraatrichtlijn en de Europese Kaderrichtlijn Water. Ook de Europese Commissie en de landsadvocaat signaleren risico’s; volgens een vertrouwelijke brief zou het pakket zelfs het risico op een nieuwe stikstofcrisis kunnen vergroten. Verder waarschuwen drinkwaterbedrijven dat meer vervuiling de zuivering bemoeilijkt en de kosten zal opdrijven. Ambtenaren vrezen bovendien langdurige rechtszaken en hoge herstelkosten als maatregelen later weer moeten worden teruggedraaid. In hun stukken stellen zij bovendien dat Wiersma regelmatig ambtelijk advies naast zich neerlegt.
Het ministerie van Landbouw verdedigt het plan: volgens LNV zijn de voorstellen neutraal voor de waterkwaliteit, gebaseerd op wetenschappelijke onderbouwing en het resultaat van zorgvuldige afwegingen. De plannen zijn bedoeld om boeren tegemoet te komen; sinds 2023 gelden brede bufferstroken langs water en dat beperkt bruikbare grond en inkomen voor landhouders. Wiersma zoekt met haar maatregel naar meer benutbare grond voor boeren, vooral in gebieden die volgens haar voldoende waterkwaliteit hebben.
In de Tweede Kamer stuit de opzet op felle kritiek. D66, GroenLinks-PvdA en de Partij voor de Dieren vinden het onacceptabel dat een demissionair minister zulke ingrijpende veranderingen doorvoert zonder breed politiek draagvlak. Kamervragen en een debatverzoek zijn ingediend.
Achtergrond: Nederland kampt al lang met matige waterkwaliteit door vervuiling uit binnen- en buitenland, intensieve landbouw en industrie. EU-regels schrijven sinds de Kaderrichtlijn Water verbeteringen voor, met doelen rond 2027. De discussie rond Wiersma raakt dus zowel nationale milieudoelstellingen als Europese regelgeving en kan juridische en financiële gevolgen hebben. komende week worden nieuwe overleggen verwacht die bepalen of het mestpakket doorgaat of wordt aangepast of uitgesteld.