FOMO en zelfoverschatting: waarom automobilisten blijven grijpen naar die telefoon

In dit artikel:

Het aantal boetes voor het vasthouden van een mobiel apparaat in het verkeer is in 2025 sterk gestegen: het CJIB registreerde 248.020 overtredingen, bijna 50% meer dan de 165.408 in 2024. Tegelijkertijd daalden de totale verkeersboetes licht naar ongeveer 7,5 miljoen (van ruim 8 miljoen), vooral doordat het aantal snelheidsovertredingen met bijna een half miljoen terugliep door vervanging van apparatuur.

Gedragsonderzoeker Agnieszka Stelling (SWOV) wijst de opkomst van de zogeheten focusflitser aan als belangrijkste verklaring voor de toename van telefoongebruikboetes. Deze verplaatsbare camerapalen zijn speciaal ontwikkeld om bellen en appen achter het stuur en op de fiets vast te leggen; in 2025 waren ze goed voor ongeveer 30% van de geregistreerde overtredingen. De overheid wil het aantal focusflitsers voor het einde van het jaar uitbreiden naar vijftig exemplaren.

Stelling noemt de inzet van deze camera’s veelbelovend omdat ze niet alleen de objectieve pakkans verhogen, maar vooral de subjectieve inschatting van betrapt worden veranderen — en die perceptie is volgens haar cruciaal om gedrag te beïnvloeden. Ze is terughoudend over verder verhogen van boetebedragen: de sancties zijn al substantieel (sinds januari 2026 is de boete voor het vasthouden van een telefoon in de auto 440 euro; fietsers betalen 170 euro).

Ook legt Stelling uit waarom mensen blijven appen: telefoongebruik in het verkeer is ingebakken gewoontegedrag, versterkt door FOMO (fear of missing out) en zelfoverschatting van eigen vaardigheden. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het risico op een auto-ongeluk bij telefoongebruik ongeveer 2,5 keer groter is, niet alleen door het verdraaien van de blik maar ook door cognitieve afleiding. Volgens Stelling zijn maatregelen die de waargenomen pakkans vergroten daarom effectiever om dit hardnekkige probleem terug te dringen dan louter hogere boetes.