Fiom tegen media: blijf in taalgebruik abortus weg van baby en ongeboren leven

In dit artikel:

Expertisecentrum Fiom heeft een nieuwe mediarichtlijn gepubliceerd over het woordgebruik rond abortus en dat leidde de afgelopen weken tot felle kritiek vanuit de politiek. Fiom raadt journalisten aan neutrale termen te gebruiken: in plaats van moeder of vader liever zwangere, partner of verwekker; in plaats van baby of ongeboren leven spreekt de organisatie over vrucht of zwangerschap. Ook adviseert Fiom om de term pro‑life te vermijden; pro‑choice blijft acceptabel. Volgens Fiom voorkomt dit taalgebruik onbedoelde morele oordelen en schept het ruimte voor meer evenwichtige berichtgeving.

De richtlijn is gebaseerd op gezamenlijk onderzoek van Fiom en de Universiteit van Amsterdam naar hoe Nederlandse kranten tussen 2000 en 2022 over abortus berichten. De studie analyseerde meer dan 4.300 artikelen uit zeven kranten (waaronder NRC, de Volkskrant, Trouw, De Telegraaf, AD, Reformatorisch Dagblad en Nederlands Dagblad). Daarbij viel op dat christelijk‑religieuze bezwaren in de media sterk aanwezig waren en dat het Reformatorisch Dagblad relatief veel aandacht aan het onderwerp besteedde. Aandachtspieken kwamen voor rond gebeurtenissen als de evaluatie van de Wet afbreking zwangerschap (2005), de Amerikaanse rechtsontwikkeling in 2022 en jaarlijkse anti‑abortusinitiatieven.

De onderzoekers onderscheiden vier dominante frames in de berichtgeving:
- abortus wordt meestal neergezet als politiek en moreel betwist, waarbij religieuze bezwaren veel ruimte krijgen;
- de nadruk ligt op uitspraken van politici, religieuze leiders en belangenorganisaties, en niet op de ervaringen van vrouwen;
- als ervaringsverhalen wél aan bod komen, zijn die vaak extreme of negatieve casussen (zoals gedwongen abortus), wat de indruk kan wekken dat abortus vooral in uitzonderlijke situaties plaatsvindt;
- media richten zich op voorwaarden en regels rond abortus (bijvoorbeeld bedenktijden), waardoor abortus minder als een zelfstandig recht of als reguliere zorg wordt gepresenteerd.

Fiom waarschuwt dat deze framing de publieke perceptie kan beïnvloeden ondanks Nederland’s liberale wetgeving; ter ondersteuning verwijst de organisatie naar een Rutgers‑onderzoek waaruit blijkt dat een grote meerderheid van volwassenen kiest voor vrije keuze bij abortus.

SGP’er Diederik van Dijk, ChristenUnie‑politica Mirjam Bikker en BBB‑kamerlid Femke Wiersma stelden Kamervragen. Zij vinden de richtlijn niet neutraal en vrezen dat het vermijden van termen als “ongeboren leven” de morele zwaarte van abortus wegmoffelt — en wijzen erop dat die term in de Wet afbreking zwangerschap zelf voorkomt. Zij vragen ook of het ministerie van VWS, dat Fiom deels subsidieert, de taaladviezen zal overnemen en of het acceptabel is dat een gesubsidieerde organisatie bepaalde morele perspectieven uitsluit.

Kortom: Fiom wil journalistieke terminologie veranderen om stigmatisering te verminderen en vrouwenervaringen meer zichtbaar te maken; critici zien die stap als een politiek‑morele keuze met mogelijke gevolgen voor het publieke debat.