Filmwetenschapper Dan Leberg (44) uit Groningen verklaart waarom kerstklassiekers als 'Love Actually' elk jaar terugkeren

In dit artikel:

Dan Leberg, 44, universitair docent filmwetenschap aan de Rijksuniversiteit Groningen en van oorsprong Canadees, legt in een gesprek in een café in Groningen uit waarom maar een handjevol kerstfilms uitgroeit tot blijvende klassiekers. Volgens hem is ‘kerstfilm’ geen strak afgebakend genre zoals horror of sciencefiction; het label wordt vaak omstreden — denk aan de vraag of Die Hard wél of geen kerstfilm is — en er bestaan veel varianten, van sentimenteel tot kitscherig of parodiërend (zoals de beruchte Star Wars-kerstspecial).

Leberg ziet in de vakliteratuur grofweg twee hoofdverklaringen voor het fenomeen kerstfilms. Ten eerste functioneren ze als onderdeel van een consumptieritueel: het gezamenlijk kijken naar bepaalde films tijdens de feestdagen hoort bij de seizoensgebonden gewoonten, net als cadeaus geven of samen uit eten gaan. Dat verklaart ook waarom bioscopen op eerste kerstdag tot de drukste dagen van het jaar behoren. Ten tweede hebben veel kerstfilms een seculiere, maar toch spirituele inslag: thema’s als transformatie, mystiek of verlossing komen terug — de geesten die Scrooge bezoeken of de “magie van kerst” die mensen verandert zijn voorbeelden. Thuiskomen, veiligheid en samenzijn vormen daarbij centrale motieven, al teruggaand tot klassiekers als It’s a Wonderful Life (1946).

Vernieuwing is bij kerstfilms vaak geen prioriteit; makers mikken eerder op herkenning en nostalgie. Wanneer een film wél origineel aanvoelt — zoals Home Alone destijds door het carnavaleske geweld tegen inbrekers — kan dat bijdragen aan blijvende populariteit. Leberg noemt ook recentere voorbeelden als Klaus (2019), die op subtiele wijze melancholie en vreugde naast elkaar zet, en The Holdovers (2023) als hedendaagse bijdrage aan het brede palet kerstfilms.

Hoewel streamingdiensten jaarlijks vele nieuwelingen afleveren die volgens algoritmes gemaakt zijn om te scoren, leidt dat zelden tot echte klassiekers. Dat hoeft niet problematisch te zijn: voor Leberg draait het om persoonlijke rituelen. Wie elk jaar dezelfde film of serie marathont — of Die Hard als kerstfavoriet beschouwt — bouwt daarmee zijn eigen traditie en daarover bestaat geen oordeel.