Filmpjes op de muur, geen pakken papier: AI denkt mee over sociale veiligheid en leefbaarheid in Heerlen
In dit artikel:
In Heerlen wordt een proef opgezet waarbij kunstmatige intelligentie meehelpt bepalen hoe de stad wordt ingericht en waar wordt gehandhaafd. Het project heet PULSE-TWIN (Proactive Urban Livability and Safety Engine with Integrated Social Digital Twin) en moet bestaande statistische bronnen samenvoegen en doorrekenen om beleid en ontwerpkeuzes te onderbouwen — van wijkindelingen tot de locatie van speeltuinen en het signaleren van plekken met een hoog risico op overlast of criminaliteit. De gemeente wil daarmee de leefbaarheid en sociale veiligheid verbeteren en problemen als armoede, slechte gezondheid en sociale verzwakking effectiever aanpakken.
De Europese Unie heeft 5 miljoen euro beschikbaar gesteld; samen met bijdragen van Heerlen en projectpartners komt er ongeveer 6,2 miljoen euro beschikbaar. De proef start dit najaar en loopt tot maart 2029. Betrokken partijen zijn onder meer de gemeente Heerlen, de Universiteit Maastricht (Faculty of Arts and Social Sciences), de Nationale Politie, het bedrijf Incluzio, de Stichting Veilig Ontwerp en Beheer en de Brightlands Smart Services Campus. Burgemeester Roel Wever wil de uitkomsten visueel, bij voorkeur in 3D, presenteren zodat bestuurders en bewoners makkelijker beslissingen kunnen begrijpen.
Het plan stuit op felle kritiek van mensenrechtenorganisatie Amnesty International. Beleidsmedewerker Alexander Laufer waarschuwt dat systemen die voorspellingen doen over waar problemen ontstaan, kunnen neigen naar predictive policing, etnisch profileren en schendingen van privacy en rechtsbeginselen; hij roept Heerlen op het project te stoppen. De gemeente verdedigt het initiatief: AI moet als hulpmiddel functioneren, niet als beslisser, en PULSE-TWIN zou alleen met geaggregeerde data werken. De Universiteit Maastricht houdt volgens de gemeente continu toezicht op de ethische aspecten.
De discussie rond PULSE-TWIN raakt aan bredere vragen over technologische oplossingen voor complexe sociale kwesties: enerzijds de belofte van snellere, datagedreven besluitvorming in een stad met veel problemen; anderzijds de risico’s van discriminatie en toezicht die eerdere experimenten in binnen- en buitenland hebben laten zien.