Fascisme moet je aanpakken, laat je niet lamslaan
In dit artikel:
De schrijver waarschuwt dat de fase van alleen vóórkomen dat fascisme opkomt voorbij is: we moeten nu handelen om te voorkomen dat het verkeerd wordt aangepakt en dat fascisten ongehinderd macht consolideren. Centraal staat de stelling dat fascisme niet vanzelf ontstaat maar steun nodig heeft — van economische en politieke elites, maar vaak ook door media-aandacht en maatschappelijke passiviteit. Historische voorbeelden (Mussolini, Hitler, Salazar, Franco) en hedendaagse figuren (Trump in de VS; in Nederland namen als Wilders, Baudet en Eerdmans) illustreren hoe marginale stemmen groot worden gemaakt zodra ze hulp krijgen.
Propaganda krijgt in het stuk een bredere betekenis: niet alleen overtuiging, maar ook het lamleggen van betrokkenheid — mensen worden zo overweldigd of uitgeblust dat ze terugtrekken, minder politiek praten of niet meer protesteren. Die passiviteit is precies wat fascisten willen. Media die controversiële politici vrij aan het woord laten, en politici die afstand en consequenties vermijden, legitimeren en versterken die bewegingen.
Praktische dreigingen bij een machtsgreep zijn volgens de auteur het ondermijnen van de rechterlijke macht, het invoeren van wetten die mensenrechten aantasten, en het opzetten of tolereren van paramilitaire groepen. Zodra fascisten hun macht hebben geconsolideerd, is vreedzaam herstel veel moeilijker; dan volgt mogelijk gewapend verzet.
Als actuele casus gebruikt de auteur de VS: in Minnesota zouden door rechtse knokploegen terroriserende acties tegen migranten en andersdenkenden plaatsvinden, terwijl gouverneur Tim Walz volgens de auteur te veel oproept tot kalmte en vertrouwen in een rechtsstaat die al ondermijnd wordt. De conclusie is dat alleen tegengas van machtigen — niet passiviteit of enkel juridische procedures — effectief kan zijn. Eveneens wordt de EU opgeroepen openbaar en gezamenlijk macht te tonen tegen bijvoorbeeld Trumps buitenlandse ambities.
Voor Nederland wordt gewezen op recente gebeurtenissen zoals de Malieveld-betoging en op pogingen van partijen om met extreemrechts samen te werken tijdens formatie. De oproep aan links is duidelijk: stop met pleasen en passiviteit; distantieer je consequent van fascisten, werk niet samen in kabinetten, en geef ze geen gratis media- of politieke legitimatie. Uiteindelijk pleit het stuk voor georganiseerde tegenmacht en het opnieuw kiezen voor herverdeling en democratische waarden om te voorkomen dat fascisme wortel schiet.