Familie Blom emigreerde om thuisonderwijs te kunnen geven

In dit artikel:

Matthijs Blom en zijn gezin verlieten in 2022 Nederland en vestigden zich in Carrick-on-Suir (Zuid-Ierland) vooral om vrij te blijven hun kinderen thuisonderwijs te geven. In Nederland vrezen zij dat juridische en politieke ontwikkelingen het thuisonderwijs sterk zullen beperken: een recente uitspraak van de Hoge Raad (eind april) stelt dat vrijstelling van leerplicht vanwege religie of levensbeschouwing niet langer houdbaar is als er een openbare school in de buurt is. Blom noemt dit onderdeel van een breder klimaat waarin partijen als VVD en D66 thuisonderwijs niet of nauwelijks steunen. In Ierland daarentegen is thuisonderwijs in de grondwet verankerd; inspecties vinden plaats maar worden door het gezin als vriendelijk en ondersteunend ervaren. Voor het echtpaar speelde mee dat ze in Ierland een passende Anabaptisten-gemeente vonden en dat zij al met een Engelstalig curriculum werkten.

In Tsjechië groeide het aantal thuisscholieren de afgelopen jaren sterk. Jitka Evanova uit Praag en haar man begonnen aanvankelijk een jaar proefonderwijs omdat zij het Tsjechische schoolsysteem problematisch vonden: na vijf jaar basisschool kunnen kinderen toelatingsexamens doen voor een achtjarige middelbare school (gymnasium), maar de concurrentie in steden als Praag is hevig. Evanova beschrijft voorbeelden van honderden aanmeldingen voor enkele tientallen plaatsen; die druk en de angst dat haar kinderen tussen wal en schip zouden vallen, motiveerden het gezin tot volledige thuisopleiding. Hun kinderen slaagden uiteindelijk voor de toelatingsexamens en zitten nu op het gymnasium.

Evanova koos geen starre methode maar combineerde intensieve voorbereiding (ochtenden) met praktische en buitenschoolse activiteiten (middagen) — van jam maken en verkopen tot bezoeken aan musea — en maakte gebruik van netwerken van thuisscholers en een particuliere christelijke school voor toetsen en sociale activiteiten. Thuisonderwijs is in Tsjechië legaal sinds 2005; aantallen stegen van 376 in 2007 naar 2.591 in 2017 en 6.311 in 2023 (ongeveer 0,6% van de basisschoolpopulatie). De overheid blijft terughoudend: zorgen bestaan over sociale ontwikkeling en mogelijke radicalisering, en op scholen zonder ervaring met thuisonderwijs heerst argwaan. Thuisscholieren moeten meestal twee keer per jaar getest worden via een ingeschreven basisschool.

Beide verhalen tonen dat ouders vaak om meerdere redenen voor thuisonderwijs kiezen: religieuze overtuiging, onvrede met scholen, sterke prestatiedruk in toelatingssystemen of praktische voorkeur voor leren buiten het klaslokaal. Tegelijk maken de voorbeelden duidelijk dat de haalbaarheid van thuisonderwijs sterk afhangt van wettelijke kaders, lokale gemeenschappen, financiële draagkracht en toegang tot ondersteunende netwerken en scholen.