Factsheet ketonen
In dit artikel:
Bij langdurig gebrek aan beschikbare koolhydraten maakt de lever ketonen (acetoazijnzuur en ß-hydroxyboterzuur) uit vetzuren, die gebruikt kunnen worden als brandstof voor hersenen, hart en spieren. Tegenwoordig bestaan er ook commerciële ketonendrankjes (esters, zouten of voorlopers) waarmee bloedketonconcentraties kunstmatig verhoogd kunnen worden zonder echte energie-tekorten. Onderzoekers gebruiken vooral ketonenesters omdat die sneller worden opgenomen en meestal beter verdragen; ze mikken op een ß-hydroxyboterzuur-spiegel van ongeveer 1–3 mmol/l (ongeveer 0,35 g/kg lichaamsgewicht) om maag-darmklachten en te veel verzuring te beperken.
Wat sportprestaties betreft tonen veel gecontroleerde studies aan dat koolhydraten, als ze voldoende aanwezig zijn, tijdens duurinspanningen de voorkeur blijven als brandstof. Orale toediening van ketonen leidt meestal niet tot verminderde glucose-oxidatie en draagt weinig bij aan het totale energieverbruik tijdens inspanning wanneer er genoeg koolhydraten zijn. Meerdere onderzoeken vinden geen prestatieverbetering door ketonendrankjes onder deze omstandigheden; enkele studies melden zelfs lichte nadelige effecten. Het toevoegen van bicarbonaat om bloedsuureffecten te compenseren leverde over het algemeen geen consistente winst op, hoewel er in één langdurige gesimuleerde wedstrijd een verbetering in het laatste kwartier werd waargenomen. Vroege positieve resultaten lijken vooral te verklaren door situaties met lage koolhydraatbeschikbaarheid.
Meta-analyses en reviews bevestigen dat er geen eenduidig voordeel is van orale ketoneninname voor prestatie-indicatoren. Belangrijke beperkingen van het bestaande bewijs zijn heterogene studieprotocollen en een overwegend mannelijk deelnemersbestand. Daarentegen wijzen twee studies erop dat ketonen de cognitieve vermoeidheid tijdens zware inspanning kunnen verminderen, wat atleten helpt alerter te blijven.
Op het terrein van herstel en (over)training lijken ketonen meerbelovend. Onderzoek, onder meer uit Leuven, suggereert dat toevoeging van ketonen aan standaard hersteldrankjes (koolhydraten + eiwitten) de spier-eiwitsynthese kan versnellen en de slaapkwaliteit na intensieve inspanning kan verbeteren. Tijdens een drieweekse fietscyclus constateerde dezelfde onderzoeksgroep minder overbelastingsklachten en een hogere trainingsarbeid bij dagelijkse keteninname na sessies; dit ging gepaard met aanwijzingen voor gunstige trainingsadaptaties zoals meer capillairvorming en een toename in lichaamseigen EPO. Ook werden verbeteringen gezien in herhaalde korte hardloopinspanning na tien dagen ketonen.
Kortom: voor acute prestatieverbetering tijdens goed gekarbhydrateerde inspanning biedt extra ketonentoediening geen overtuigend voordeel. Er zijn wel aanwijzingen dat ketonen nuttig kunnen zijn voor cognitieve alertheid, herstel en adaptatie bij intensieve of meerdaagse belasting, maar het bewijs is nog beperkt en heterogeen. Meer onderzoek naar optimale vorm, dosering, timing en langetermijneffecten is nodig voordat algemeen gebruik bij trainingen of wedstrijden kan worden aanbevolen.