Factcheck: de vier dubieuze claims waarmee de politie telkens honderden miljoenen lospeutert

In dit artikel:

De politie wist in Den Haag opnieuw groot geld los te peuteren met alarmistische boodschappen: in aanloop naar het begrotingsdebat van 26 januari stelde de korpsleiding dat er minstens €350 miljoen nodig is om ‘de strijd tegen criminaliteit niet te verliezen’ en het vertrouwen van de samenleving te behouden. Tweede Kamerleden van verschillende partijen pleitten snel voor extra structurele investeringen; het nieuwe kabinet trok in het coalitieakkoord zelfs jaarlijks tot ruim een half miljard euro uit. Follow the Money checkte of de herhaalde claims van de politie (toenemende criminaliteitsdruk, dalend vertrouwen, aanhoudend personeelstekort en opeenvolgende bezuinigingen) door objectieve data worden ondersteund.

Belangrijkste bevindingen
- Criminaliteit daalt volgens registraties en slachtofferenquêtes. Politiestatistieken tonen sinds circa 2000 een sterke daling: geweldsdelicten ongeveer 25% lager, vermogens- en openbare-ordemisdaden gehalveerd. De landelijke Veiligheidsmonitor bevestigt dit beeld; alleen geweldsdelicten stegen weer vanaf 2021. Claims over een massale toename van digitale criminaliteit stroken niet met WODC-onderzoek en slachtoffercijfers, die weinig stijging laten zien en aangeven dat online delicten een klein deel van alle politieregistraties vormen.
- Vertrouwen in de politie is hoog en stabiel stijgend. Circa 80% van de Nederlanders zei in 2024 vertrouwen te hebben in de politie, meer dan in andere publieke instituties en hoger dan in omringende landen volgens de European Social Survey. De veronderstelling dat fysieke nabijheid of binding met burgers structureel afneemt en daardoor vertrouwen wegzakt, ontbreekt elke harde onderbouwing; in de periode van sterkere bureau-sluitingen nam het vertrouwen juist toe.
- ‘Onderbezetting’ is deels een politiek begrip. Het totale personeelsbestand groeide van ~60.000 naar ~65.000 medewerkers, maar de politiek legt via een doelformatie vast hoeveel operationele agenten er zouden moeten zijn; het niet halen daarvan wordt aangemerkt als onderbezetting. Per geregistreerd misdrijf is de politie sinds 2008 juist veel sterker geworden (van 38 naar 64 agenten per 1.000 misdrijven). Tegelijkertijd is de niet-operationele schil (ondersteunend personeel) door de jaren heen weer gegroeid en is die omvang nu hoger dan voor de nationalisering, iets wat experts ‘zorgwekkend’ noemen.
- Begroting is sterk gegroeid, niet gekrompen. De politiebegroting steeg in tien jaar van €5,2 mrd naar €8,8 mrd; over dat decennium is bijna €9,6 mrd extra gereserveerd. Nederland geeft relatief veel uit aan politie (circa 1,9% van de rijksbegroting). De politie vergelijkt haar behoefte echter niet met historische trends of internationale benchmarks maar met wat zij jaarlijks zelf zegt nodig te hebben; die interne berekeningen blijken elk jaar optimistisch, waardoor tekorten en aanvullende verzoeken terugkeren.
- Waarheen het geld gaat: personeel, huisvesting en ICT. Ongeveer driekwart van de begroting gaat naar salarissen; cao-akkoorden en personeelsgroei verhoogden die kosten. Huisvesting en informatievoorziening groeiden snel; ICT-uitgaven stegen ruim 36% tussen 2021 en 2024.

Analyse en reacties
Follow the Money concludeert, gesteund door onafhankelijk commentaar van emeriti en onderzoekers, dat de grote, herhaalde claims van de korpsleiding onvoldoende met objectieve data zijn onderbouwd en in meerdere opzichten worden tegengesproken door bestaande cijfers. Interne en ministerie-analyses (zoals van Edwin Kruisbergen) laten ook zien dat uitgaven stegen terwijl het strafrechtelijk werkaanbod daalt, en trekken de conclusie dat extra geld niet automatisch het probleem oplost. Politieke reacties zijn verdeeld: sommige Kamerleden vertrouwen meer op signalen van de organisatie en vakbonden; anderen vragen nadrukkelijk naar effectiviteit en besteding. Een motie die om doorlichting vroeg, mondde uiteindelijk ook weer uit in nieuwe geldvragen.

Kernvraag die overblijft
De discussie draait niet alleen om méér middelen, maar vooral om helderheid over wat die middelen moeten opleveren en of huidige uitgaven doelmatig worden ingezet. Follow the Money roept op tot betere transparantie, duidelijke prestatie-indicatoren en een kritisch parlementair onderzoek naar effectiviteit van de politiebegroting voordat extra structurele miljarden worden toegezegd.