Explosieve stijging hawala-dossiers in ons land: "Internationale aanpak van criminele netwerken is cruciaal"

In dit artikel:

De Bijzondere Belastinginspectie (BBI) bracht vorig jaar in België 447 hawala-aanbieders in kaart, tegenover 140 in 2024. Volgens de FOD Financiën neemt het fenomeen al jaren toe. Hawala is een informeel geldsysteem waarbij mensen contant geld aan een tussenpersoon geven, die het via een netwerk elders laat uitbetalen. Omdat transacties buiten het reguliere banksysteem verlopen en hawaladars doorgaans weinig vragen stellen over de herkomst of bestemming, is het systeem aantrekkelijk voor migranten in regio’s met een gebrekkige bankinfrastructuur én voor criminelen.

Een Europees onderzoek van het EBU Investigative Journalism Network, waaraan het Belgische programma Pano meewerkte, toont dat hawala-netwerken worden gebruikt voor terrorismefinanciering, mensensmokkel, drugshandel en witwassen. In Brussel werd in 2024 een groot netwerk vervolgd dat transacties ter waarde van honderden miljoenen euro’s naar minstens 56 landen verwerkte. In Spanje werd hawala gelinkt aan mensensmokkel en in Denemarken aan de financiële werking van drugsbendes. Volgens Nederlandse en Franse opsporingsspecialisten verloopt een groot deel van de internationale drugshandel en het criminele witwassen via ondergrondse banksystemen.

België geldt door de omvangrijke drugshandel via de haven van Antwerpen als een hoogrisicoland. De Financial Action Task Force (FATF) stelde vorig jaar vast dat de aanpak van hawala-netwerken nog onvoldoende prioriteit krijgt. Er is volgens het antiwitwasorgaan te weinig expertise en een bredere, structurele strategie ontbreekt. Ook blijven veroordelingen schaars. Onderzoekers en experts wijzen erop dat financiële meldingen wel ernstig worden genomen, maar dat politie en justitie onvoldoende capaciteit hebben om complexe, internationale dossiers op te volgen.

De Brusselse zaak illustreert die problemen. Hoewel onderzoekers communicatie over enorme geldstromen konden blootleggen, moest het Belgische gerecht zich grotendeels beperken tot het nationale luik. De rest werd doorgestuurd naar Europol, omdat internationale onderzoeks­middelen ontbraken.

Uit het Europese onderzoek blijkt bovendien dat hawala-netwerken gewone Europese bedrijven gebruiken om crimineel geld te verhullen. Vooral exporteurs naar het Midden-Oosten kunnen daar, soms zonder het te weten, bij betrokken raken. Betalingen lopen via tussenpersonen, witwasbedrijven en valse facturen, waarna geld op de rekening van een legitiem bedrijf belandt. Zo worden inkomsten uit bijvoorbeeld drugshandel vermengd met betalingen voor echte goederen, terwijl ook btw en belastingen kunnen worden ontweken.

Europol schat dat jaarlijks vele miljoenen tot miljarden euro’s via zulke circuits bewegen. In één onderzocht netwerk ging het om meer dan 150 miljoen euro per jaar. Betalingen voor een West-Vlaams staalbedrijf liepen bijvoorbeeld via Syrië, Turkije, Nederland, Dubai en Denemarken. Het onderzoek wijst op een coördinator in Turkije die in meerdere dossiers opduikt, maar nog niet door Europese autoriteiten is aangepakt.

Europol en openbare aanklagers benadrukken dat internationale samenwerking noodzakelijk is om deze netwerken te ontmantelen. Omdat hawala een financiële ruggengraat van georganiseerde misdaad vormt, kan het verstoren ervan criminele organisaties rechtstreeks raken. Het onderzoek duurde twee jaar en steunde op gesprekken met betrokkenen en duizenden gerechtelijke en financiële documenten.