Onderbouwing VS en Israël voor aanvallen op Iran is flinterdun: 'Bewijs ontbreekt'
In dit artikel:
Israël en de Verenigde Staten voeren aan dat hun aanvallen op Iran nodig waren om een directe, acute dreiging weg te nemen, maar veel deskundigen zien die rechtvaardiging niet standhouden. NU.nl onderzocht de kernclaims van beide landen en sprak onder meer met Koen Aartsma (senior-onderzoeker, Clingendael) en Koert Debeuf (hoogleraar internationale politiek).
Het centrale argument — dat Iran op het punt stond een kernwapen te bouwen — wordt volgens experts niet met overtuigend bewijs ondersteund. Onder het nucleaire akkoord (JCPOA) stond Iran jarenlang onder streng internationaal toezicht; dat zicht nam juist af nadat de VS zich terugtrokken. Aartsma stelt dat bij zo’n ingrijpende militaire stap de bewijslast hoog is, en dat die nu niet geleverd wordt. Debeuf wijst erop dat er diplomatieke alternatieven op tafel waren en dat gesprekken met regionale bemiddelaars destijds zinvol leken.
Juridisch is een preventieve aanval alleen te rechtvaardigen als een aanval op eigen land of bondgenoten op zeer korte termijn onvermijdelijk is. Volgens Aartsma bereikt de situatie rond Iran die juridische drempel niet. Bovendien veranderde de retoriek van de VS al snel richting het doel regimeverandering, iets wat Debeuf en Aartsma politiek en juridisch als het zwakste argument zien: het omverwerpen van een regering is niet zomaar toegestaan en brengt grote risico’s van chaos en escalatie met zich mee.
Een ander genoemd doel — het uitschakelen van Iraanse raketten, maritieme capaciteiten en door Teheran gesteunde proxy’s zoals Hezbollah en de Houthi’s — wordt door Israël gezien als een directe veiligheidsbehoefte. Experts erkennen dat Iran een reële bedreiging voor Israël vormt en dat uitbreiding van raketarsenaal zorgelijk is vanuit Israëlisch perspectief. Voor de VS is het directe eigenbelang echter veel minder evident; Debeuf merkt dat de aanval feitelijk nieuwe veiligheidsrisico’s creëert voor regionale bondgenoten en het Amerikaanse optreden in diskrediet kan brengen.
Wat betreft binnenlandse steun is de situatie verschillend: in Israël bestaat brede steun voor harde actie, terwijl binnen de VS het draagvlak verdeeld is en constitutioneel gezien het Congres een rol heeft bij het besluit tot oorlog. Deskundigen waarschuwen dat mislukte regimewisselingen of machtsonbalans nieuwe extremistische dreigingen en langdurige instabiliteit kunnen voortbrengen.
Kort gezegd concluderen deskundigen dat de door Israël en de VS geuite rechtvaardigingen zwak zijn op het vlak van bewijs, internationaal recht en politieke houdbaarheid, en dat de aanvallen het risico op verdere onrust en escalatie in de regio vergroten.