Experts komen met forse waarschuwing: defensiemiljarden worden helemaal verkeerd besteed
In dit artikel:
Europa pompt nooit eerder geziene bedragen in defensie — rond de 400 miljard dollar per jaar — en Nederland trekt onder het nieuwe kabinet de komende jaren zo’n 19 miljard euro extra uit. Deskundigen waarschuwen echter dat dat geld grotendeels verloren kan gaan als landen hun huidige aanpak niet radicaal veranderen. Drie kernproblemen dreigen veel geld op te slorpen zonder dat de militaire slagkracht daadwerkelijk toeneemt.
Fragmentatie van aankopen: Europese landen kopen vaak nationaal of individueel in bij leveranciers, waardoor schaalvoordelen onbenut blijven en er een wirwar aan verschillende wapensystemen ontstaat. De Boston Consulting Group rekent voor dat Europa vier keer zoveel grote wapensystemen heeft als de VS, wat onderhoud, logistiek en interoperabiliteit bemoeilijkt. Daardoor blijft Europa in de praktijk afhankelijk van de Verenigde Staten, ook al geven Europese landen samen inmiddels veel uit aan defensie.
Verkeerde prioriteiten: Een groot deel van de middelen gaat naar conventioneel materieel, terwijl moderne oorlogsvoering steeds meer draait om drones, netcentrische systemen, elektronische strijd en AI. Een NAVO-oefening in Estland toonde tactische tekortkomingen aan bij moderne dreigingen; interne rapporten concludeerden dat bondgenoten daar nog niet op zijn ingericht. Tegelijk stroomt in de VS veel meer durfkapitaal naar defensie-innovatie, waardoor thuis ontwikkelde Europese ideeën vaak in Amerika verder worden uitgewerkt en vervolgens weer duur worden teruggekocht. Dat houdt afhankelijkheid in stand — denk aan het belang van commerciële systemen als Starlink in Oekraïne.
Verwaarlozing van ‘zachte’ veiligheid: Toenemende defensie-uitgaven gaan ten koste van ontwikkelingssamenwerking en diplomatie. Onderzoeksdata laten zien dat er voor elke 42 euro aan wapens maar 1 euro naar diplomatiek overleg gaat. Organisaties als ONE en Saferworld wijzen erop dat minder investeren in vreedzame ontwikkeling en conflictpreventie toekomstige onrust (door klimaat, migratie, extremisme of ziektes) kan laten groeien — onrust die uiteindelijk ook Europese belangen raakt.
Wat kan helpen: Experts pleiten voor gezamenlijke Europese strategieën: collectieve aankoop- en opschalingsmechanismen zoals bij COVID-vaccins, gericht investeren in technologieën van de toekomst (onbemande systemen, AI), en het stimuleren van een levendige defensie-startupscene om innovatie te vertalen naar inzetbare systemen. Voorbeelden van veelbelovende bedrijven bestaan al, zoals het Duitse Helsing dat AI in wapensystemen integreert. Politiek besef groeit langzaam — zowel door geluiden uit Parijs als door binnenlandse beleidskeuzes — en in Nederland wordt in het regeerakkoord extra aandacht voor ontwikkelingssamenwerking genoemd.
Kortom: meer geld is niet vanzelf meer veiligheid. Zonder gezamenlijke Europese inkoop, herprioritering richting toekomstgerichte technologieën en het opwaarderen van diplomatie en ontwikkelingsbeleid, lopen miljarden verloren en blijft Europa kwetsbaar en afhankelijk.