Exotische danseres, sensuele courtisane en vermeende spionne: 150 jaar geleden is Mata Hari geboren

In dit artikel:

Mata Hari, het alter ego van de in Leeuwarden geboren Margaretha Zelle, groeide uit tot een wereldberoemde danseres, courtisane en uiteindelijk een mythische vermeende spionne. Ze werd 150 jaar geleden geboren en stierf op 15 oktober 1917 voor een Frans vuurpeloton.

Zelle kwam uit een welgesteld gezin en bracht tijdens haar mislukte huwelijk met de Nederlandse officier Rudolf MacLeod enkele jaren op Java door. Na hun terugkeer verliet ze haar man en vertrok ze naar Parijs. Daar presenteerde ze zich als een uit India afkomstige tempeldanseres en trad ze op met gewaagde, erotisch-exotische dansen. Haar verzonnen afkomst en titels, waaronder Lady Mac Leod, droegen bij aan haar succes. Vanaf 1905 veroverde ze de Parijse elite, trad ze op in balletten en opera’s en verdiende ze grote bedragen. Daarnaast werd ze onderhouden door rijke minnaars. Haar reputatie was groter dan haar artistieke talent: professionele critici vonden dat ze geen echte ballerina was en haar ster begon vóór de Eerste Wereldoorlog al te tanen.

Toen de oorlog in 1914 uitbrak, verbleef Mata Hari in Berlijn. Via Nederland en Engeland keerde ze terug naar Parijs, maar optreden zat er door de veranderde omstandigheden nauwelijks nog in. In 1916 wilde ze opnieuw naar Frankrijk reizen. De Britse autoriteiten weigerden haar een visum, waarna ze via Spanje verder reisde. In Parijs werd ze door de Franse politie gevolgd vanwege haar contacten met buitenlandse officieren.

Om een militair vrijgeleide te krijgen, meldde ze zich bij kapitein Georges Ladoux van de Franse contraspionage. Ze stemde in met zijn voorstel om voor Frankrijk inlichtingen te verzamelen, maar er werden geen duidelijke afspraken gemaakt. Mata Hari dacht dat ze dankzij haar charme belangrijke informatie van hooggeplaatste militairen kon verkrijgen en vroeg daarvoor een zeer hoog bedrag. In Spanje bezocht ze herhaaldelijk de Duitse militaire attaché Arnold Kalle, terwijl ze de Fransen vertelde dat ze hem probeerde uit te horen. Haar indiscrete contacten wekten echter vooral argwaan.

Op 13 februari 1917 werd ze in Parijs gearresteerd. De Franse autoriteiten beschuldigden haar ervan als Duitse agente H21 voor de vijand te werken. Ze zou informatie aan Kalle hebben verstrekt en geld van Duitse zijde hebben ontvangen. Mata Hari ontkende aanvankelijk alles, maar gaf later toe dat een Duitse consul haar geld had aangeboden. Volgens haar was dat geen betaling voor spionage, maar compensatie voor bont dat ze in Duitsland had moeten achterlaten. De Franse justitie geloofde haar niet en beschouwde haar bekentenis als bewijs van verstandhouding met de vijand.

In juli 1917 werd ze achter gesloten deuren door een Franse krijgsraad ter dood veroordeeld. Ondanks verzoeken om gratie, in een periode van militaire tegenslagen, stakingen en muiterijen, bleef het vonnis staan. Op 15 oktober werd Mata Hari geëxecuteerd. Ze weigerde een blinddoek en bleef elegant gekleed.

Later bleek uit Duitse documenten dat H21 inderdaad in verband werd gebracht met Mata Hari, maar nooit is aangetoond dat ze belangrijke militaire informatie leverde. Haar onvoorzichtige gedrag maakte haar eerder een slechte dan een succesvolle spionne. Haar executie veranderde haar niet in een martelares, maar wel in een blijvende mythe vol erotiek en geheimzinnigheid. Leeuwarden besteedt aandacht aan haar 150e geboortejaar.