Exorcist: 'Als een demoon tegen me gromt, zeg ik kortweg: 'Niet doen!'

In dit artikel:

Hollywoods nieuwe exorcismefilm The Ritual, met Al Pacino als exorcist Theophilus Riesinger, is losjes gebaseerd op een echte zaak uit 1928 (de uitdrijving van Emma Schmidt in Iowa). In de bioscoopversie escaleert het geweld: de bezette vrouw wordt vastgebonden, kotst bloed en vertoont sensationele verschijnselen zoals opvliegende ogen en levitaties. Kapelaan en beroeps-exorcist Nars Beemster uit Heemstede (kapelaan in het bisdom Haarlem-Amsterdam, exorcist sinds veertien jaar) zegt dat zulke effecten vooral filmtechniek zijn en in de praktijk zelden voorkomen. “Groen uitgeslagen gezichten? Ik heb het nooit gezien,” aldus Beemster, die wel erkent dat uitdrijvingen heftig en lichamelijk bedreigend kunnen zijn.

Beemster ontvangt door de jaren heen honderden mensen; hij schat dat 5 à 10 procent daarvan écht bezeten was. Hij vertelt indringende voorbeelden: een vrouw die hem met enorme kracht probeerde te wurgen, een meisje dat de oogkassen probeerde uit te krabben. In zulke situaties blijft hij kalm en gebruikt hij korte, directe bevelen tegen de demon: “Niet doen!” Daarna benadrukt hij zijn vertrouwen in de kracht van Jezus en het gebed. Volgens Beemster wordt een demoon vaak het eerst herkenbaar als iemand totaal de controle verliest over spraak, denken en gedrag.

Zijn werkwijze combineert geestelijke en medische zorg: Beemster kreeg zijn opleiding aan het bisdom en werkt in twijfelgevallen samen met psychiaters; soms verwijzen ggz-professionals patiënten naar hem en andersom. Zijn eerste, pragmatische tests zijn al onderweg van het station: reageren mensen verkrampt op een kruis aan de achteruitkijkspiegel, braken ze bij het uitspreken van de naam Jezus, of veranderen hun pupillen opvallend tijdens gebed? Pas bij een reeks signalen en bij totaal verlies van zelfbestuur durft hij van bezetenheid te spreken.

Beemster verdedigt exorcisme als een serieuze, zorgvuldige praktijk en ziet in de Bijbel een referentiepunt: Jezus dreef demonen uit, dus voor hem zijn demonen geen louter cultureel begrip maar een realiteit. Tegelijk waarschuwt hij voor veralgemeningen en onzorgvuldige medische etikettering; volgens hem kan het toedienen van psychofarmaca iemand tot een ‘zombie’ maken terwijl een uitdrijving genezing kan brengen. Hij geeft voorbeelden van herstel: een vrouw die na 36 sessies bevrijd raakte, werk vond en christen werd.

Beemster waardeert één aspect van The Ritual: het onderscheid tussen de mens en het kwaad dat haar overneemt — de exorcist die uit liefde de bezette persoon probeert te redden. Maar hij betreurt de filmische focus op angst en spektakel, die volgens hem de spirituele dimensie en het zorgvuldige diagnostische traject verwaarloost. In de film klinkt Latijnse tekst bij de confrontaties; ook Beemster gebruikt Latijn omdat dat precisie geeft, en hij herinnerde zich zelfs een casus waarin de “demoon” in vloeiend Latijn antwoordde.

Critici waren gematigd: The Guardian gaf twee van de vijf sterren; The Hollywood Reporter noemde het een uitgekauwde variant. The Ritual draait sinds vorige week in de Nederlandse bioscopen. Het artikel illustreert hoe de filmindustrie de mythe van bezetenheid aanscherpt, terwijl praktijkmensen als Beemster pleiten voor nuance, samenwerking met de psychiatrie en aandacht voor de menselijke kant van slachtoffers.