Even heel kort over die Corona-verhoren
In dit artikel:
De schrijver volgde de eerste verhoren van de parlementaire enquête corona — onder anderen Bruno Bruins en viroloog Marion Koopmans — bewust niet intens, maar trekt toch een harde conclusie: deze zittingen zijn vooral theatraal en weinig effectief. In plaats van echte rekenschap verwacht hij hetzelfde patroon als bij eerdere dossiers (Fyra, Srebrenica, Toeslagen): omvangrijke rapporten, plechtige aanbevelingen en veel mediageweld, maar nauwelijks concrete gevolgen voor degenen aan de top.
Parlementaire enquêtes horen bij democratie: ze moeten controleren, verantwoording afdwingen en lessen opleveren. Toch, zo betoogt de auteur, werkt de macht doorgaans beter dan de controleurs. Dossiers worden gevulde stapels papier die zelden tot pijnlijke consequenties leiden; verantwoordelijkheid nemen gebeurt sporadisch en vaak alleen door minder zichtbare spelers. Als voorbeeld noemt hij het Fyra-debacle: miljardenverlies en uiteindelijk slechts één opstappende staatssecretaris, terwijl andere betrokkenen politiek onaangetast bleven.
Voor de corona-enquête voorziet de schrijver hetzelfde ritueel: publieke erkenning van fouten, plechtige beloften om te leren, aanbevelingen om het “de volgende keer beter” te doen — maar geen doorslaggevende sancties of echte persoonlijke offers. Namen als Hugo de Jonge, Jaap van Dissel, Conny Helder en Marc Bonten worden expliciet genoemd als mensen die, ook als verhoren kritiek opleveren, waarschijnlijk geen echte straf of carrièreschade zullen ondervinden. Voormalig premier Mark Rutte, inmiddels op een hoge internationale post, wordt aangehaald als voorbeeld van iemand die geen nadelige gevolgen meer zal ondervinden, zelfs niet bij ernstig verwijtbare nalatigheid.
De schrijver hekelt ook het publieke en mediabeleid rond de verhoren. Marion Koopmans mocht aandacht vragen voor bedreigingen en haat op sociale media, maar die menselijke kant zou weinig gewicht krijgen in de politieke afrekening. De NOS zou bovendien selectief te werk zijn gegaan door bepaalde fragmenten los te maken voor korte clips zonder inhoudelijke inconsistenties uit te lichten. De vergelijking met de fotorolletjes van Srebrenica illustreert het idee dat verhoren weliswaar momentopnamen vastleggen, maar dat bewijs en beelden actief moeten worden opgeruimd om de macht ongemoeid te laten.
Het centrale oordeel: verwacht geen opluchting, compensatie of vergelding. De enquête zal vooral dienen om dossiers formeel te sluiten en het democratische toneel te vullen, terwijl de feitelijke machtsverhoudingen en onomkeerbare beslissingen onaangeroerd blijven. De auteur waarschuwt tenslotte dat zulke schijnbaar grondige onderzoeken de publieke wantrouwen eerder kunnen vergroten dan wegnemen, en dat echte verantwoordelijkheid in veel gevallen uitblijft.