Eurozone op instorten door VS-Iran-oorlog?

In dit artikel:

Econoom Markus Krall voorspelt dat de euro en daarna de Europese Unie binnen vier maanden uiteenvallen. De auteur plaatst die voorspelling in de context van de sterk verslechterde financiële positie van het eurogebied, maar merkt op dat Krall er in het verleden vaak naast zat. Een nieuwe schuldencrisis vanuit vooral Frankrijk en Italië wordt volgens het artikel wel denkbaar geacht en zou ernstiger kunnen uitpakken dan de eurocrisis van 2010-2012, omdat de rente inmiddels veel hoger ligt.

Tijdens de eerdere schuldencrisis werden Griekenland, Portugal en Ierland met Europese steun overeind gehouden. ECB-president Mario Draghi stelde in 2012 dat de centrale bank “whatever it takes” zou doen om de euro te behouden. Daarna volgden jarenlang zeer lage rentes en grootschalige aankopen van staatsobligaties. Volgens de auteur stimuleerde dat zwakkere eurolanden om meer schulden aan te gaan, terwijl hun economieën onvoldoende groeiden om die lasten later te dragen.

De schulden namen aanvankelijk sterk toe door de financiële crisis van 2008. Europese overheden moesten banken redden en zagen hun belastinginkomsten dalen. Nederland stak in 2008 bijvoorbeeld 46,4 miljard euro in ING, ABN AMRO en enkele kleinere banken. Vooral Ierland en Spanje zagen hun overheidsschuld na de bankencrisis snel oplopen. Griekenland verloor in 2009 het vertrouwen van beleggers nadat bleek dat het begrotingstekort jarenlang was vertekend. De daaropvolgende rentestijgingen versterkten de crisis: hogere rentelasten vergrootten het tekort, waardoor beleggers opnieuw hogere rente eisten.

Ook tijdens de coronapandemie greep de ECB in. In 2020 startte zij het Pandemic Emergency Purchase Programme, dat uiteindelijk een omvang van 1.850 miljard euro kreeg. Daarmee voorkwam de centrale bank dat de rente voor kwetsbare eurolanden explodeerde, maar de opgebouwde schulden verdwenen niet. Waar de Europese norm een overheidsschuld van maximaal 60 procent van het bbp voorschrijft, bedroeg de schuld van de eurozone volgens de in het artikel genoemde Eurostat-cijfers eind 2025 87,8 procent en in het eerste kwartaal van 2026 88,9 procent.

De huidige risico’s hangen volgens het artikel niet alleen af van de schuld, maar ook van begrotingstekorten, economische groei en rente. De oorlog in Iran, die volgens de auteur door de regering-Trump is begonnen, zou de rente verder opdrijven. Frankrijk heeft een schuld van 118,5 procent van het bbp en Italië van 138 procent. Vooral Frankrijk zou kwetsbaar zijn: het land zou nieuwe leningen nodig hebben om de rentelasten van 77,4 miljard euro in 2026 te betalen. Italië kan die rente volgens het artikel nog wel voldoen.

Een eventuele redding van Frankrijk of de eurozone zou ook Nederland raken. Tijdens de Griekse crisis leende Nederland 11,9 miljard euro aan Griekenland, waarvan het geld volgens het artikel nog niet is terugbetaald. Omdat de Franse staatsschuld met 3.536 miljard euro ongeveer tien keer zo groot is als de Griekse schuld in 2011, schat de auteur dat een vergelijkbare reddingsoperatie Nederlanders gemiddeld tot circa 7.000 euro zou kunnen kosten. Dat bedrag is een scenario, geen vaststaande rekening.