Europese top na NAVO-top: veel overleg, magere defensieplannen

In dit artikel:

Tijdens de Europese top op donderdag in Brussel bespraken de 27 EU-leiders, onder wie demissionair premier Dick Schoof, vooral defensie na de NAVO-bijeenkomst eerder die week in Den Haag. Ondanks drie uur overleg leverden de gesprekken weinig concrete resultaten op. De centrale vraag was hoe lidstaten de NAVO-norm kunnen halen om 5 procent van het bbp voor defensie uit te geven. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en EU-buitenlandchef Kaja Kallas spoorden aan tot versnelling van een sterker Europees afschrikkingsvermogen, maar de topconclusies zijn mager en geven weinig nieuwe impulsen.

De Commissie biedt 150 miljard euro aan leningen aan voor gezamenlijke defensie-inkopen, maar Nederland en enkele andere landen maken hier geen gebruik van, mede omdat ze goedkoper individueel kunnen lenen. Zestien lidstaten deden een beroep op de nationale ontsnappingsclausule, waardoor ze tijdelijk de begrotingsregels mogen overschrijden voor defensie-investeringen, wat volgens Brussel 650 miljard euro kan vrijmaken. Toch benadrukten de EU-leiders dat niemand verplicht wordt deze clausule te activeren.

Daarnaast toonde de top weinig voortgang in het afstemmen van prioritaire investeringen in materieel zoals drones, raketten en luchtverdediging, terwijl NAVO-secretaris Mark Rutte eerder al riep om een vijfvoudige uitbreiding van de Europese luchtverdediging en duizenden extra tanks. In oktober wordt hierover opnieuw gesproken, net als over het nieuwe Meerjarig Financieel Kader 2028-2034, waar mogelijk meer geld voor defensie wordt gereserveerd.

Over geopolitieke spanningen spraken de leiders ook over sancties tegen Rusland. Hongarije en Slowakije blokkeren tot nu toe een voorstel om de invoer van Russisch gas en olie per 2027 te beëindigen, maar hebben wel ingestemd met verlengingen van bestaande sanctiepakketten. Een definitief akkoord wordt mogelijk al vrijdag verwacht.

Op het gebied van mensenrechten was er discussie over Israël nadat EU-buitenlandchef Kaja Kallas concludeerde dat Israël het handelsverdrag met de EU schendt door hulpverlening aan Gaza te blokkeren en mensenrechten te schenden. Terwijl sommige lidstaten pleiten voor (gedeeltelijke) opschorting van het associatieakkoord, blijft de EU-leidersverklaring beperkt tot een oproep tot een onmiddellijk staakt-het-vuren, vrijlating van gijzelaars en het opheffen van de blokkade van hulpgoederen.

Een ander belangrijk agendapunt was de handelsspanning met de Verenigde Staten, waar EU-leiders tijdens het diner overlegden over de dreiging van verhoogde invoerheffingen door president Trump. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz waarschuwde voor de economische gevolgen en pleitte voor snelle, simpele actie. Hoewel de Commissie volgende week een nieuw voorstel doet voor de trans-Atlantische relatie, is de hoop op het stoppen van de handelsoorlog gering.

Tegelijkertijd willen de EU-lidstaten de verzwakte dollar benutten om de internationale rol van de euro te versterken, zoals in de slotverklaring benadrukt. Dit onderwerp zal in oktober verder worden besproken. Al met al bood de bijeenkomst weinig doorbraken, maar zette het wel de lijnen uit voor de Europese koers de komende maanden, ondanks interne verdeeldheid en onzekerheden.