Europese industrie vraagt korting op klimaatkosten: toekomst CO2-markt is hot op industriële top
In dit artikel:
Op de EU-industrietop deze week in Antwerpen staat één thema centraal: herziening van het emissiehandelssysteem (ETS). Dat systeem, sinds 2005 de belangrijkste CO2-prijsgever in de EU, verplicht bedrijven certificaten te kopen voor elke ton CO2 en dekt ongeveer de helft van de Europese uitstoot (zware industrie, energie, scheepvaart, luchtvaart). Vorig jaar bracht ETS ruim 38,8 miljard euro op; een deel daarvan wordt op EU-niveau in klimaatprojecten gestoken, een deel vloeit terug naar lidstaten (bijv. zo'n 2 miljard euro voor Vlaanderen).
Sinds de energiecrisis en de oorlog in Oekraïne is de context veranderd: hoge gas- en elektriciteitsprijzen drukken zwaar op energie-intensieve sectoren. Grote spelers zoals BASF en Ineos roepen om versoepeling — van lagere CO2-kosten tot een tijdelijke opschorting van de heffing — uit vrees voor verlies van concurrentiekracht en verplaatsing van productie naar landen met zwaardere koolstofintensiteit. Industrievoorstanders wijzen erop dat gratis toewijzingen van certificaten geleidelijk verdwijnen en dat zowel directe als indirecte CO2-kosten zullen stijgen: de prijs per ton ligt nu rond €78 en kan zonder ingrijpen stijgen naar ongeveer €147 in 2030. ABN AMRO schat dat ETS de winst van zware industrieën tot 2030 met circa 8% kan aantasten; olie- en gasbedrijven lopen het risico vanaf 2028 onrendabel te worden.
Tegenkanting komt van denktanks en milieuorganisaties. Onderzoek van Bruegel wijst erop dat de CO2-markt al substantieel bijgedragen heeft aan emissiereducties met beperkte impact op winst en banen. CEPS en ngo’s voeren aan dat verzwakking van ETS investeerders onzeker maakt en de noodzakelijke omschakeling naar hernieuwbare energie vertraagt. Kritiek is er ook op bedrijfskeuzes: het vasthouden aan goedkoop Russisch gas vóór 2022 wordt genoemd als eigen verantwoordelijkheid van de fossiele sector.
Politiek is de meningenlijn verdeeld. Sommige landen (o.a. Tsjechië, Polen) en leiders zoals voormalig premier Babiš en bondskanselier Merz pleiten voor hervormingen zoals een prijsplafond; België heeft nog geen definitief standpunt, hoewel premier De Wever zegt klimaatdoelen te willen respecteren maar ook waakt voor industrievriendelijke beleidsruimte. De Europese Commissie kondigt een evaluatie en hervormingsvoorstel voor deze zomer aan. Commissaris Wopke Hoekstra noemde ETS “geen heilig huisje”, maar benadrukt tegelijk dat het systeem zorgvuldig is opgebouwd en dat hervormingen gepaard moeten gaan met wederzijds engagement: lidstaten en bedrijven moeten meer inzetten op investeringen in decarbonisatie. Commissievoorzitter von der Leyen wees erop dat op EU-niveau alle ETS-inkomsten in innovatie gaan, terwijl lidstaten gemiddeld minder dan 5% van die middelen in industriële ontkoppeling steken — een pijnpunt in het debat over de toekomst van ETS.