Europees parlement geeft ereteken aan Angela "Wir schaffen das" Merkel, maar kiest tegelijk voor radicaal strenger terugkeerbeleid
In dit artikel:
Op de vooravond van de definitieve onderhandelingen over een aangescherpt terugkeerbeleid voor uitgewezen asielzoekers kreeg oud-bondskanselier Angela Merkel in het Europees Parlement een onderscheiding: zij is een van de eerste benoemingen in de nieuw ingestelde Europese Orde van Verdienste. De ceremonie vindt plaats in een Parlement dat na de laatste verkiezingen sterk naar rechts verschoven is — een verandering die ook zichtbaar wordt in de migratiediscussies.
Eind maart keurde het Europees Parlement een wetsontwerp goed dat tot doel heeft uitzettingen afdwingbaarder en effectiever te maken. Belangrijke elementen: mogelijkheden voor zogenaamde terugkeerhubs buiten de EU, een plicht voor uitgewezen personen om mee te werken aan uitzetting en de mogelijkheid om gezinnen met kinderen tot twee jaar vast te houden vóór uitzetting. Mensenrechtenorganisaties veroordelen vooral de detentie van gezinnen als onaanvaardbaar. Ook wordt er kritiek geuit op de politieke manier waarop de deal tot stand kwam: sociaaldemocraten, liberalen en groenen zouden tijdens de onderhandelingen door de EVP zijn ingeruild voor een compromis met uiterst-rechtse fracties, wat volgens tegenstanders het traditionele cordon sanitaire heeft doorbroken.
De wetswijziging moet het ontbrekende sluitstuk vormen van het veel strengere asiel- en migratiepact dat deze zomer van kracht zou moeten worden. Een drijvende reden achter de hervorming is het lage aandeel uitgewezen personen dat daadwerkelijk het land verlaat; vaak genoemd is dat 20 procent niet terugkeert, recente cijfers spreken van ongeveer 28 procent. Die lage effectiviteit zet grote druk op beleidsmakers in landen als Nederland, Denemarken en een groeiende groep “migratierealistische” staten die prioriteit geven aan terugkeer en handhaving. Vooraanstaande politici uit die hoek spreken zich expliciet uit tegen systemen die volgens hen niet in minstens 80 procent van de gevallen tot uitzetting leiden.
De verschuiving in Europees beleid is in tien jaar tijd duidelijk: waar Merkel ooit pleitte voor solidariteit en tegelijk samenwerkingen sloot met derde landen — denk aan het akkoord met Turkije en soortgelijke deals met Libië — ligt de nadruk nu veel meer op afdwingen en externen betrekken bij de oplossing. Zulke samenwerkingen kwamen eerder onder vuur te liggen wegens mensenrechtenschendingen en beschuldigingen van push-backs; ook Frontex kreeg veroordelingen te verduren.
Een ander twistpunt is de invulling van solidariteit binnen de Unie. De Commissie had oorspronkelijk een automatische, economisch en demografisch gelinkte verdeling voor ogen met hervestiging van 30.000 personen per jaar. Dat systeem is uitgehold tot een flexibel mechanisme waarin landen vaak kiezen voor financiële bijdragen in plaats van daadwerkelijke opname. België betaalde recentelijk ongeveer 13 miljoen euro aan aankomstlanden; alleen Duitsland en Frankrijk tonen zich tot nu toe bereid structureel overnames in te zetten.
Of de nieuwe regels in de praktijk de knelpunten — lage uitzettingspercentages, gebrek aan solidariteit en zorgen over mensenrechten — zullen oplossen, blijft onzeker. Als er deze week een akkoord over de terugkeerregels komt, is dat formeel het laatste puzzelstuk van het strengere migratiebeleid; de uitdaging blijft vervolgens de uitvoering en het respecteren van fundamentele rechten.