Europees parlement geeft ereteken aan Angela "Wir Schaffen das" Merkel, maar kiest tegelijk voor radicaal strenger terugbeleid
In dit artikel:
Op de vooravond van de afrondende onderhandelingen over een strenger terugkeerbeleid voor uitgewezen asielzoekers kreeg voormalig bondskanselier Angela Merkel een onderscheiding van het Europees Parlement: ze werd benoemd tot eminent lid van de nieuw ingestelde Europese Orde van Verdienste. Het moment is symbolisch: Merkel keert terug naar een parlement dat na de laatste verkiezingen veel rechter is komen te liggen en dat intussen afstand heeft genomen van het ruimhartige vluchtelingenbeleid dat zij een decennium geleden voorstond.
Eind maart keurde het Europees Parlement een omstreden ontwerpwet goed die moet zorgen dat uitgewezen migranten daadwerkelijk terugkeren. Kernpunten: lidstaten mogen terugkeer meer afdwingen, veroordeelden en personen zonder verblijfsrecht moeten meewerken aan uitzetting, er komt ruimte voor terugkeerhubs buiten de EU en ook gezinnen met kinderen kunnen onder strikte voorwaarden opgesloten worden tot maximaal twee jaar voordat ze worden uitgezet. Mensenrechtenorganisaties hekelen met name de detentie van gezinnen en vrezen mensenrechtenschendingen. Ook eerdere samenwerkingen met landen als Turkije en Libië, bedoeld om overtochten te beperken, leidden tot beschuldigingen van schendingen en tot kritiek op Frontex wegens push-backs.
De totstandkoming van het akkoord veroorzaakte politieke spanningen in het Parlement. Centrumpartijen van sociaaldemocraten, liberalen en groenen voerden gesprekken met de Europese Volkspartij (EVP) over een streng maar rechtvaardig beleid, maar de EVP sloot uiteindelijk een deal met twee uiterstrechtse fracties. Dat brak volgens tegenstanders het lange bestaande cordon tussen centrumrechtse en radicaalrechtse politici. Sommige christendemocraten onthielden zich bij de stemming uit strategische overwegingen, anderen keuren de tekst wel inhoudelijk goed.
De koerswijziging is deels een reactie op praktische problemen: terugkeerpercentages zijn al jaren problematisch — recente cijfers noemen zo’n 28 procent niet-terugkeerders — en landen aan de EU-frontlijn, zoals Italië en Griekenland, voelen zich overbelast. De Commissie presenteert dit pakket als het sluitstuk van het nieuwe asiel- en migratiepact dat deze zomer ingaat. In plaats van een vaste, automatische verdeling van asielzoekers koos men voor een flexibel solidariteitsmechanisme: lidstaten kunnen betalen om mensen niet over te nemen. Die betaalmogelijkheid wordt door veel landen gebruikt; België betaalde recent 13 miljoen euro aan aankomstlanden, terwijl Duitsland en Frankrijk zich juist bereid toonden om meer op te nemen.
Of de nieuwe regels in praktijk wezenlijk soelaas bieden, blijft onzeker. Critici wijzen op het gebrek aan echte Europese afspraken, risico’s voor mensenrechten en op het blijvende probleem van landen die zich onttrekken aan solidariteit. Als het akkoord deze week definitief wordt, vervangt het een decade van relatief open beleid door een nadruk op handhaving en dwang — en wordt de vraag of dat het beoogde resultaat oplevert de komende maanden centraal.