Europa zoekt in München antwoord op 'sloopkogelpolitiek' Trump
In dit artikel:
In München houdt de wereld deze dagen de adem in om te zien welke toon de Amerikanen aanslaan tijdens de jaarlijkse veiligheidsconferentie. De conferentie start met een toespraak van de Duitse bondskanselier Merz deze middag; morgen spreekt de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio. De internationale belangstelling is extra gespannen na de explosieve editie van vorig jaar, toen vicepresident Vance hard uithaalde tegen Europa en de zaal met zijn opmerkingen over “massamigratie” en censuur overdonderde — een gebeurtenis die volgens conferentievoorzitter Christoph Heusgen uitmondde in “een Europese nachtmerrie”.
Clingendael-onderzoeker Bob Deen, die ook vorig jaar aanwezig was, zegt dat die uitspraken als een koude douche aankwamen: “Het was een ijsemmer die uitgestort werd.” Dit jaar verwachten waarnemers mogelijk een gematigder lijn van Rubio — hij wordt gezien als een klassiekere diplomaat — maar de Amerikanen blijven onvoorspelbaar, aldus Deen. Europeanen zijn intussen minder overrompeld dan een jaar geleden; volgens Deen is de houding tegenover de VS veranderd: men hapert minder en verdedigt eigen belangen sterker.
Een recent rapport ter voorbereiding op de conferentie waarschuwt voor wat het “sloopkogelpolitiek” noemt: passieve reacties volstaan niet meer omdat er volgens de auteurs te veel op het spel staat. Deelnemers in München — onder wie demissionair premier Schoof en de ministers Brekelmans en Van Weel voor Nederland — bespreken in officiële sessies en in de wandelgangen thema’s als Iran, Venezuela, de oorlog in Oekraïne en de verslechterde trans-Atlantische verhoudingen.
Een belangrijk twistpunt is de relatie tussen de VS en extreemrechtse partijen in Europa. Nadat Washington vorig jaar afstand nam van traditionele bondgenoten, zocht het naar nieuwe partners aan de rechterflank; Vance bezocht bijvoorbeeld AfD-leider Alice Weidel na de conferentie. De Amerikaanse veiligheidsstrategie spreekt expliciet over het aanmoedigen van patriottische partijen in Europa. Tegelijkertijd koelt die nieuwe vriendschap af: Europese populistische en radicaalrechtse leiders nemen steeds meer afstand van Trump, deels omdat zijn protectionistische maatregelen — zoals importheffingen — hun eigen economische belangen kunnen schaden.
Universitair docent Matthijs Rooduijn omschrijft dit als een spagaat: extreemrechts deelt Trumps ’eigen groep eerst’-retoriek, maar loopt vast zodra die politiek hun handelsbelangen schaadt. Ook onder de achterbannen van partijen als die van Meloni, Bardella en zelfs Farage neemt steun voor nauwe Amerikaanse banden af, wat leiders terughoudend maakt in hun uitspraken over Trump.
In München proberen Europese politici en externe partners opnieuw een gemeenschappelijke respons te formuleren op Trumps koers en de breuk in de trans-Atlantische samenwerking. De conferentie moet duidelijk maken of er ruimte is voor herstel van de band of dat Europa structureel andere antwoorden gaat ontwikkelen.