Europa zit klem tussen twee ruimtemachten

In dit artikel:

Europa merkt de afgelopen weken hoe kwetsbaar zijn afhankelijkheid van buitenlandse ruimte-infrastructuur is. Vanuit Rusland zijn er meerdere vermoedelijke sabotageacties tegen Starlink-grondstations gemeld. Na brandstichting bij een Pools station zijn vier verdachten opgepakt; de Poolse autoriteiten zeggen dat de opdracht uit het Kremlin kwam. Daarna waren er incidenten bij stations in Bulgarije en Litouwen.

Ook in de ruimte zelf neemt de spanning toe. Vijf Russische Kosmos-satellieten naderen al maanden de Europese radarsatelliet ICEYE-X36, die wordt gebruikt voor inlichtingen en nauw samenwerkt met Oekraïne. Kosmos 2612 maakte zich eind september van de groep los en voerde manoeuvres uit om de satelliet tot op enkele kilometers te naderen. Zulke nabijheidsoperaties zijn op zichzelf niet uitzonderlijk, maar onduidelijkheid over de uitrusting en bedoelingen van de Russische satelliet maakt de actie volgens analist Patrick Bolder onderdeel van een bredere Russische ‘schaduwoorlog’. Ook Nederland gebruikt satellieten en beelden van ICEYE.

Tegelijkertijd blijkt Starlink, eigendom van SpaceX, een kwetsbare afhankelijkheid van Oekraïne en Europa. Tijdens een Oekraïense droneaanval op Russische doelen viel de verbinding weg nadat SpaceX een snelheidsbeperking had ingesteld. Daardoor mislukten de aanvallen. Oekraïne gebruikt Starlink niet alleen voor dronebesturing, maar ook voor communicatie met troepen. Europese landen betalen daarvoor gezamenlijk tientallen miljoenen euro’s per jaar.

De storing leidde tot ruzie tussen Kyiv, SpaceX, het Pentagon en het Witte Huis. Oekraïne stelde later dat Starlink boven het land nog steeds niet goed functioneerde, terwijl tests in andere Europese landen geen vergelijkbare beperkingen lieten zien. De timing voedde vermoedens dat politieke belangen meespeelden, omdat de regering-Trump Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen onwelkom zou vinden.

Daar komt Amerikaanse druk op Europa bij. Volgens de Financial Times dreigen de Verenigde Staten Europese bedrijven aan te pakken als SpaceX geen toegang krijgt tot een deel van het radiospectrum boven Europa. De Europese Unie wil juist frequenties reserveren voor eigen bedrijven om te voorkomen dat het continent volledig afhankelijk wordt van Elon Musk. Hoewel Europa al werkt aan meer strategische autonomie in de ruimte, is de nood volgens de auteur hoog nu zowel Rusland als de Verenigde Staten een onbetrouwbare of bedreigende partner blijken.