Europa slaat alarm over energiecrisis, futloos kabinet duikt weg
In dit artikel:
De Europese Commissie bereidt zich voor op een langdurige energieschok nu de oorlog in het Midden-Oosten de markten ontregelt. Eurocommissaris voor Energie Dan Jørgensen waarschuwt dat dit geen kortstondig probleem wordt: energiekosten blijven langdurig hoog en voor enkele cruciale producten kan de situatie de komende weken verslechteren. Brussel onderzoekt “alle mogelijkheden” om de gevolgen te temperen, waaronder brandstofrantsoenering en het vrijgeven van extra olie uit noodvoorraden, ook al is er volgens Jørgensen nog geen acute voorzieningscrisis.
De directe effecten zijn al merkbaar: in Nederland steeg de dieselprijs binnen één dag met ongeveer tien cent naar een record van 2,793 euro per liter. België waarschuwt eveneens voor risico’s in de energievoorziening, al wijst De Standaard erop dat Europa niet volledig afhankelijk is van de Perzische Golf omdat olie en gas ook uit andere regio’s komen.
Tegelijkertijd maakt de structurele afhankelijkheid van ingevoerde ruwe olie Europa kwetsbaar. In 2024 produceerden Europese landen samen slechts 2,7 miljoen van de 14,6 miljoen vaten per dag die ze verbruikten; het merendeel – bijna 12 miljoen vaten per dag – komt van buiten Europa. Grote oliehavens zoals Rotterdam (ongeveer 2 miljoen vaten per dag) en pijpleidingen naar Antwerpen en verder naar Midden-Europa spelen een cruciale rol. Als Aziatische landen vanwege schaarste hun inkooppatronen veranderen of meer voorraden uit andere markten aantrekken, kan een blokkade van de Straat van Hormuz snel ook in Europa tot tekorten en scherpe prijsstijgingen leiden.
De EU roept burgers op om hun energieverbruik te minderen, bijvoorbeeld door minder de auto te gebruiken. Energie-analisten signaleren dat de concurrentie om LNG al toeneemt: ladingen worden omgeleid naar Azië, wat Europese leveringen onder druk zet. Die druk uit zich in consumentengedrag: autodealers melden een explosieve stijging in de vraag naar elektrische auto’s sinds het uitbreken van het conflict, met aanvragen die ongeveer verdubbelen. Dit drijft prijzen en levertijden op. Ook de luchtvaartsector voelt de pijn; tekorten aan kerosine dwingen maatschappijen zoals Ryanair tot het schrappen van vluchten.
De Nederlandse overheid reageert tot nu toe terughoudend. Gasopslag wordt slechts voorzichtig bijgevuld en het kabinet roept nog niet massaal op tot zuinigheid, iets waarvoor media en experts openlijk kritiek uiten. NRC pleit voor een sturende overheid die burgers helpt zich te wapenen tegen stijgende kosten en stimuleert langetermijnmaatregelen zoals zonnepanelen, warmtepompen en digitale zorgoplossingen. Frans Timmermans stelt in een opiniestuk dat de structurele oplossing ligt in een versnelde afbouw van de afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele brandstoffen; hij bekritiseert zowel eerdere beleidsfouten van de Commissie als de politieke blokkades tegen de energietransitie. In zijn bijdrage noemt hij de oorlog tegen Iran — zoals ook in het artikel beschreven — een factor die de huidige crisis aanjaagt en de urgentie van transitiebeleid vergroot.
Kortom: Europa staat voor een periode van hoge prijzen en mogelijke verstoringen. De strijd om schaarse fossiele brandstoffen tussen regio’s, de afhankelijkheid van importen en politieke tegenstrijdigheden tussen noodmaatregelen en structurele transitiebeleid bepalen de omvang en duur van de gevolgen.