Europa kán niet zonder de VS, zegt de Duitse bondskanselier precies een jaar na de vijandige speech van JD Vance
In dit artikel:
De Münchense Veiligheidsconferentie, ooit een viering van de Atlantische verstandhouding, fungeert sinds de terugkeer van Donald Trump als graadmeter voor het vertrouwen tussen Europa en de VS. Waar een jaar geleden vicepresident JD Vance in München Europese democratische waarden fel aanviel en de Duitse defensieminister Boris Pistorius verontwaardigd reageerde, heeft sindsdien een reeks Amerikaanse beleidskeuzes — van het terugschroeven van steun aan Oekraïne en harde invoertarieven tot een dreigement richting Groenland — het wantrouwen in Europa doen groeien.
De driedaagse conferentie, waar ongeveer zestig regeringsleiders samenkomen, werd overschaduwd door die onzekerheid. In het jaarlijkse veiligheidsrapport noemen de organisatoren de huidige Amerikaanse politiek een verwoestende kracht voor internationale normen en instellingen, en beschrijven ze een wereld in transitie waarin het oude afgebroken wordt voordat er iets nieuws staat. Bondskanselier Friedrich Merz ging nog verder: volgens hem is de internationale rechtsorde grotendeels ontmanteld en is die plaats ingenomen door rivaliteit tussen grootmachten — China, Rusland en de VS — waardoor de Amerikaanse leidersrol sterk ter discussie staat.
Europa zit daardoor met een complex dilemma: hoe om te gaan met de machtige partner waarop het decennialang vertrouwde, maar die zich nu steeds vaker als een tegenkracht opstelt? Merz riep op tot dialoog en waarschuwde tegen het afsnijden van de band met de VS als ongefundeerde reflex. Tegelijk pleitte hij voor strategische zelfversterking: Duitsland en Europa moeten militair, politiek, economisch en technologisch groeien, de concurrentiekracht verhogen en streven naar een geloofwaardige nucleaire afschrikking. Daarnaast moet Europa actiever zelf de agenda bepalen en wereldwijd nieuwe bondgenoten zoeken. Merz benadrukte ook dat een sterke NAVO zowel Europa als de VS ten goede komt.
De achtergrond van die retoriek is brede publieke scepsis richting Amerika; peilingen tonen dat in veel landen meer mensen de VS onbetrouwbaar vinden dan betrouwbaar. Praktisch levert die scepsis effecten op: van de vijftig Amerikaanse Congresleden die naar München zouden komen, annuleerde ongeveer de helft hun komst — deels vanwege een dreigende gedeeltelijke overheidssluiting — en JD Vance is afwezig. De hoogste Amerikaanse vertegenwoordiger in München is volgens het artikel minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio; zijn toespraak zal aanwijzen of Washington de nadruk legt op samenwerking of opnieuw de confrontatie zoekt.
De conferentierapporteurs merken op dat sommige maatregelen van de regering-Trump onverwachte gevolgen hadden die Europa sterker maakten, zoals hogere defensie-uitgaven en wapeninvesteringen, en noemen het staakt-het-vuren in Gaza als positief. Maar zij waarschuwen ook dat het afbreken van oude structuren niet automatisch leidt tot meer veiligheid, voorspoed of vrijheid — en dat Europa daarom snel en zelfstandig zijn rol moet herijken.