EU-regeringsleiders bij elkaar in Cyprus, top in teken oorlog Midden-Oosten

In dit artikel:

De oorlog in het Midden-Oosten bepaalt de agenda van de EU-top die vandaag en morgen op Cyprus plaatsvindt. Als roulerend voorzitter organiseert dat land de bijeenkomsten van regeringsleiders en ministers — en juist het dichtstbijzijnde EU-land bij het conflict is een opvallend gastland. Begin vorige maand werd een Britse basis op Cyprus geraakt door een drone, vermoedelijk afgevuurd vanuit Libanon door Hezbollah; dat incident en eerdere veiligheidszorgen hebben al tot afgelaste EU-bijeenkomsten geleid.

De leiders bespreken vooral de praktische gevolgen voor de EU, met name op energiegebied. De Europese Commissie heeft een pakket maatregelen voorgesteld dat lidstaten kunnen inzetten om huishoudens en bedrijven te ontlasten — denk aan soepeler staatssteunregels, energievouchers en stimuleringsmaatregelen voor elektrisch vervoer — en tegelijk wordt benadrukt dat versnelling van de energietransitie prioriteit blijft. Vooralsnog bestaan er geen acute brandstoftekorten: verregaande maatregelen zoals verplicht thuiswerken zijn niet aan de orde en de zomerreizen zouden door kunnen gaan. Tegelijk waarschuwen ministers dat een voortdurende blokkade van de Straat van Hormuz snel tot tekorten kan leiden, vooral in de luchtvaart.

Daarom ligt op tafel hoe EU-landen gezamenlijk zouden kunnen optrekken in een crisissituatie: afspraken over het wederzijds verdelen van kerosine, het aanvullen van gasvoorraden en het voorkomen van de fragmentatie die in 2022 tot prijsopstoten leidde. Ook komt de vraag van een mogelijke militaire bijdrage aan het veilig houden van de Straat van Hormuz aan bod. Nu is geen EU-land direct bereid tot inzet vanwege veiligheidsrisico’s, maar een grote groep landen (onder hen Nederland) onderzoekt scenario’s voor een missie als de situatie stabiliseert; dit wordt uitgebreid besproken tijdens het diner in de haven van Agia Napa.

Tegelijkertijd speelt geopolitiek: het uitblijven van Europese militaire steun wekt wrevel bij de Amerikaanse president, die zelfs met dreigementen richting de NAVO kwam. Dat maakt de discussie over Artikel 42.7 van het EU-verdrag urgenter — een wederzijdse bijstandsbepaling die vergelijkbaar is met NAVO’s artikel 5 — al is onduidelijk wie wanneer en hoe moet activeren. Cyprus zelf is geen NAVO-lid en riep na de drone-aanval geen beroep op 42.7 in, maar ervaart desalniettemin hoe snel afhankelijkheid en solidariteit relevant kunnen worden.