EU-instellingen eens over terugsturen afgewezen asielzoeker; Nederland verkent plaatsing terugkeerhub buiten EU

In dit artikel:

De EU-instellingen hebben overeenstemming bereikt over een nieuwe terugkeerverordening die het uitzetten van afgewezen asielzoekers moet versnellen en de uitvoeringsmogelijkheden van lidstaten uitbreidt. Het akkoord valt samen met de invoering volgende week van het bredere Europese Asiel- en Migratiepact; Eurocommissaris Magnus Brunner noemde de verordening “het sluitstuk” van dat pakket. De meeste regels treden direct in werking, maar landen krijgen een extra jaar om nationale wetgeving, IT-systemen en personeel aan te passen.

Wat de verordening regelt
- Afgewezen asielzoekers kunnen sneller worden uitgezet naar hun land van herkomst of een veilig derde land. Een retourbesluit gaat standaard gepaard met een inreisverbod van tien jaar. Autoriteiten krijgen uitgebreidere bevoegdheden, zoals woningdoorzoekingen en het opleggen van sancties bij tegenwerking — variërend van een onbepaalde inreisverbod tot gevangenisstraf (tot twee jaar).
- Lidstaten kunnen elkaars terugkeerbesluiten erkennen en uitvoeren via een Europees terugkeerbevel (ERO). Die wederzijdse erkenning is aanvankelijk vrijwillig; de Commissie beoordeelt over twee jaar of het verplicht moet worden.

Terugkeerhubs in derde landen
Het meest controversiële onderdeel zijn de zogenoemde terugkeerhubs: centra buiten de EU waar afgewezen asielzoekers, ook zonder band met dat land, maximaal twee jaar kunnen worden vastgehouden in afwachting van uitzetting. Tegenover het oorspronkelijke voorstel is een uitzondering voor alleenreizende minderjarigen geschrapt: ook gezinnen met kinderen kunnen naar zulke hubs worden gestuurd. Landen die meewerken kunnen economische of visumgerelateerde prikkels ontvangen. Nederland werkt samen met onder meer Denemarken, Malta en Zweden aan verkenningen en zou met enkele niet-EU-landen (naar verluidt acht tot tien; namen worden niet officieel genoemd) in gesprek zijn over vestiging van centra.

Reacties en achtergrond
Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat hubs kunnen neerkomen op gevangenissen en mensenrechtenschendingen veroorzaken. Voorstanders wijzen erop dat effectieve uitzetting cruciaal is voor een werkbaar migratiesysteem: in 2025 kregen bijna 500.000 personen een terugkeerbevel, maar vertrokken er slechts iets meer dan 150.000 (ongeveer 28% volgens Eurostat). Eerdere nationale projecten – zoals Italiaanse centra in Albanië – liepen tegen juridische of politieke obstakels aan. De verordening moet nog formeel door een meerderheid van lidstaten en het Europees Parlement worden goedgekeurd; dat wordt binnen enkele maanden verwacht.