EU financiert ngo's die Nederland voor de rechter slepen: 'Een machtsgreep'
In dit artikel:
De Europese Commissie blijkt noodgedwongen een groeiende invloed te hebben op nationaal beleid doordat zij ngo’s subsidieert die lidstaten juridisch aanspreken over naleving van klimaatregels. Europarlementariër Dirk Gotink wees daar onlangs bij PowNews op: Brussel verstrekt middelen aan organisaties die vervolgens rechtszaken voeren tegen hun eigen regeringen, waardoor politiek geschil verplaatst wordt naar de rechtszaal.
Rechtse Kamerleden reageerden fel. Diederik Boomsma (JA21) bestempelt de praktijk als “schandalig” en spreekt van een “machtsgreep” waarbij activistische ngo’s de plaats van gekozen politici innemen door via rechters beleid af te dwingen. Voor hem roept dit fundamentele vragen op over wie het algemeen belang bepaalt en over de democratische legitimiteit van via de rechter opgelegde klimaatmaatregelen.
Andere partijen nemen een gematigder of beschermende houding aan. Laurens Dassen (Volt) verdedigt de rol van maatschappelijke organisaties als waakhond: als overheden hun eigen wetten niet naleven, is juridische actie volgens hem een legitiem instrument om bestuur aan de regels te houden. Hij vindt EU-subsidies op zich geen probleem, maar pleit voor betere transparantie over geldstromen. GroenLinks-woordvoerder Laura Bromet liet weten dat zij niet over Europa- of klimaatdossiers gaat en verwees naar collega’s.
Minister Femke Wiersma (BBB) erkent dat uitspraken van de hoogste bestuursrechter bindend zijn en zegt vertrouwen te hebben in het kabinetsbeleid dat de afgelopen anderhalf jaar is ontwikkeld; zij benadrukt het belang van rolzuiverheid binnen het democratisch bestel, maar erkent dat de samenloop van nationale en Europese regels het speelveld complex maakt.
De controverse staat niet op zichzelf. In 2025 diende de European Taxpayers’ Association (TAE) een klacht in over de besteding van EU-gelden in 2019–2024, waarbij mogelijk meer dan 7 miljard euro betrokken zou zijn. De Europese Commissie gaf toe dat sommige ngo’s met EU-subsidies aan lobby deden en stelde dat controles zijn aangescherpt. De Europese Rekenkamer waarschuwde daarnaast dat de transparantie rond financiering van ngo’s tekortschiet; over langere periodes zou ongeveer 4,8 miljard euro aan ngo’s zijn gegaan zonder volledig vergelijkbaar overzicht.
Kortom: de combinatie van EU-financiering, strategische rechtszaken en gebrekkige openheid zorgt voor een politiek spanningsveld tussen democratische controle en juridisch toezicht. De discussie spitst zich toe op de vraag hoe balans en transparantie gewaarborgd kunnen worden zonder het toezicht op naleving van wetgeving uit te hollen.