Escalatie van geweld in Jemen, VS-buitenlandminister roept op tot "terughoudendheid"
In dit artikel:
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio riep deze week op tot terughoudendheid en diplomatie nadat het geweld in zuidelijk Jemen oplaaide. De onmiddellijke aanleiding is een confrontatie tussen de internationaal erkende regering, die Saudische luchtsteun vroeg, en de Southern Transitional Council (STC) — een door de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) gesteunde separatistische beweging die grote delen van het zuiden heeft veroverd.
De STC veroverde de afgelopen weken onder meer de olierijke provincies Hadramaut en al-Mahra, delen van de belangrijke havenstad Aden en controle over de zeestraat Bab el-Mandeb, een cruciale doorvaart waar ongeveer 10% van het wereldwijde scheepvaartverkeer langsgaat. De Jemenitische regering en haar regionale bondgenoten, vooral Saudi-Arabië, beschuldigen de separatisten van illegale landwinst; de STC zegt op zijn beurt dat Saudi-Arabië luchtaanvallen op zijn posities uitvoerde in Wadi Nahab (Hadramaut), iets wat Riyad niet bevestigde. Tegelijk verzamelde de pro-Saudi-militie Nationaal Schild zo'n 20.000 man langs de Saudische grens, wat de spanningen verder opvoert.
De huidige confrontatie wortelt in langlopende historische en geopolitieke spanningen. Tot 1990 bestond Jemen uit twee aparte staten: een noordelijk, conservatief rijk met nauwe banden met Saudi-Arabië, en een zuidelijk socialistisch staat (met Aden als hoofdstad) dat steun kreeg van de Sovjet-Unie. De eenwording in 1990 en een korte burgeroorlog in 1994 lieten veel zuiderlingen politiek en economisch achtergesteld voelen. De STC streeft naar een herstel van een onafhankelijke Zuid-Jemen, meer dan dertig jaar na de fusie.
De grotere oorlogsontwikkeling sinds 2015 compliceert alles: de Houthi-rebellen uit het noorden namen grote delen van het land in, waarna Saudi-Arabië en de VAE ingrepen om de door Hadi erkende regering te steunen. Iran steunt de Houthi’s, waardoor Jemen een schakel in het bredere Saoedi-Iraanse machtsconflict werd — een proxy-oorlog op Jemenitisch grondgebied. Binnen die breder gedeelde frontlijn vormen de VAE en Saudi-Arabië doorgaans een blok tegen de Houthi’s, maar de VAE investeerde de afgelopen jaren zwaar in de STC en ziet de beweging als toekomstige bondgenoot. Saudi-Arabië daarentegen blijft de territoriale eenheid van Jemen benadrukken en vreest dat opsplitsing extra instabiliteit kan brengen. Die tegengestelde belangen hebben de relatie tussen beide Golfstaten gespannen.
VRT-journalist Majd Khalifeh zegt dat Riyad bewust verzoenende taal gebruikt om te vermijden dat de ruzie uitmondt in een directe proxy-oorlog tussen Saudi-Arabië en de VAE. De situatie is extra gevoelig omdat de rivaliteit tussen die twee landen zich ook buiten Jemen afspeelt — bijvoorbeeld in Soedan, waar zij elk andere partijen steunen.
Belangrijk is dat de escalatie niet alleen lokaal maar ook internationaal gevolgen kan hebben: controle over Bab el-Mandeb raakt vitale handels- en energievoorzieningen. De oproep van de VS tot diplomatie weerspiegelt de bezorgdheid over verdere destabilisering van de regio en over het risico dat bondgenoten elkaar in de praktijk tegenover zich vinden, ondanks hun gezamenlijke tegenstander in het noorden.