Escalatie afgewend: waarom Trump toch afziet van zijn ultimatum aan Iran
In dit artikel:
President Donald Trump heeft via zijn eigen platform Truth Social aangekondigd dat geplande aanvallen op Iraanse energie-installaties voor vijf dagen worden opgeschort, omdat naar eigen zeggen "uitgebreide en constructieve onderhandelingen" tussen de VS en Iran plaatsvinden over het beëindigen van vijandelijkheden in het Midden-Oosten. De boodschap volgt op een reeks tegenstrijdige berichten van Trump deze week: eerder zei hij de druk op Iran te willen verminderen, maar ook dat de VS de Iraanse energievoorziening zou vernietigen als de Straat van Hormuz niet binnen 48 uur werd heropend. Dat ultimatum zou in de nacht van maandag op dinsdag aflopen.
Irandeskundige Youri Verschoor noemt drie plausibele verklaringen voor de tijdelijke terugtrekking. Ten eerste kunnen er daadwerkelijk (al dan niet geheime) gesprekken gaande zijn; Iran ontkende echter vrijwel direct dat er directe of indirecte onderhandelingen met de VS plaatsvinden en presenteert Trumps stap als een overwinning. Ten tweede kan Washington zich zorgen maken over de sterke stijging van olie- en gasprijzen na aanhoudende verstoringen; een aangekondigde aanval leidde al tot een daling van de olieprijs, wat zou kunnen motiveren tot uitstel. Ten derde bestaat de mogelijkheid dat de VS andere opties onderzoekt om de scheepvaartroute in de Straat van Hormuz weer open te krijgen, bijvoorbeeld via grondoperaties, waardoor directe aanvallen op energie-infrastructuur vermeden kunnen worden.
Deskundigen benadrukken dat het gevaar niet voorbij is: Verschoor noemt de dreiging geloofwaardig gezien eerdere Amerikaanse en Israëlische treffers op Iraanse installaties (onder meer in het South Pars-gasveld) en Trumps bereidheid om te handelen. Paul van Hooft (RAND Europe) stelt dat het harde retoriek deel kan zijn van een onderhandelingsstrategie waarbij Trump inzet op een deal die als overwinning kan worden gepresenteerd.
Een grootschalige aanval op Iraans energiesysteem zou zware humanitaire en economische gevolgen hebben: binnen Iran voor het dagelijks leven, en internationaal via forse schommelingen op de olie- en gasmarkt. Iran kan als tegenzet de Straat van Hormuz (al deels verstoord) volledig afsluiten of energie-infrastructuur in de Golfregio aanvallen (bijv. in Qatar, de VAE of Saoedi-Arabië). Voortgaande escalatie zou volgens experts vooral verliezers opleveren: meer instabiliteit in de Golfregio en Israël, grotere risico’s voor Amerikaanse bases en voor Europa de dreiging van extreem hoge energieprijzen.