Erdogan vreest Koerdische staat in Iran
In dit artikel:
President Erdogan heeft publiekelijk zijn medeleven betuigd aan Iran nadat bericht kwam over de dood van geestelijk leider Khamenei en zette zich eerder al in als bemiddelaar in het conflict met Iran. In aanloop naar de aanval bood Turkije aan Iraans verrijkt uranium op te slaan en gesprekken in Turkije te faciliteren, en riep herhaaldelijk op tot dialoog in plaats van geweld. Die inzet wordt mede bepaald door praktische zorgen: momenteel verblijven ongeveer 70.000 Iraniërs in Turkije, maar een oorlog zou net als in 2011 bij het Syrische uitbraakscenario snel tot een veel grotere vluchtelingenstroom kunnen leiden. Erdogan wil voorkomen dat miljoenen vluchtelingen zijn economie en sociale stabiliteit belasten en overweegt onder meer een bufferzone langs de Iraanse grens; grensbeveiliging is al aangescherpt.
Strategisch speelt ook Erdogans ambitie om Turkse invloed van de Kaukasus tot Noord-Afrika te vergroten, in de traditie van vroegere Ottomaanse machtspolitiek. Hij verzet zich tegen Amerikaanse inmenging en vreest — zij het volgens analisten niet heel waarschijnlijk — dat een Iraans bewind zich mogelijk richting Israël zou scharen. Een grotere zorg voor Ankara is de mogelijke opkomst van een onafhankelijke Koerdische staat in het noordwesten van Iran langs de Turkse grens. Gewapende Koerdische milities zouden zich in Iraaks Koerdistan voorbereiden om Iran binnen te dringen zodra het regime verzwakt raakt; historisch bestaat precedent in de kortstondige republiek Mahabad van 1946.
Een zelfstandige Koerdische entiteit zou binnen Turkije het nationalistische sentiment onder Koerden opnieuw kunnen aanwakkeren, iets wat Erdogan koste wat kost wil vermijden. Sinds 2024 zoekt zijn regering naar verzoening met Koerdische tegenstanders: de PKK kondigde in mei vorig jaar de ontbinding en stopzetting van gewapende acties aan na oproep van leider Öcalan. De autoriteiten geven het conflict liever weinig publieke aandacht en proberen spanningen te beperken, maar het delicate evenwicht tussen verzoening en veiligheid kan bij oplopende regionale onrust snel omslaan.