Er mag bij expostie Beyond the Manosphere in het Stedelijk Museum ook gelachen worden
In dit artikel:
Het Stedelijk Museum Amsterdam toont tot 2 augustus de tentoonstelling Beyond the Manosphere, een hedendaagse verkenning van mannelijkheid die niet primair draait om brute macht maar ook om twijfel, kwetsbaarheid, eenzaamheid en culturele vorming. De expositie speelt in op de actualiteit — denk aan Louis Theroux’ recente documentaire over de online manosfeer — maar is geen directe weerspiegeling van die subcultuur; conservator Melanie Bühler werkte al langere tijd aan het thema vanuit de kunstgeschiedenis en de museale collectie.
Bühler wilde voorbij het woord “manosfeer” als internetfenomeen: ze behandelt mannelijkheid als een sfeer of veld waarin beelden, rituelen en instituties kracht uitoefenen. Als aanleiding noemt ze de onontkoombare aanwezigheid van monumentale werken als die van Richard Serra, die letterlijk en symbolisch de ruimte en tradities van macht blijven domineren. Die erfenis vroeg volgens haar om een kritisch antwoord in de vorm van hedendaagse presentaties.
De tentoonstelling koppelt oudere en nieuwere werken om verschillende aspecten van mannelijkheid te belichten. Het werk van Melle (Melle Oldeboerrigter) valt op door expliciete, geïsoleerde beelden van mannelijke seksualiteit: penissen in surrealistische landschappen die eerder eenzaamheid dan triomf uitstralen. Dat sluit aan bij hedendaagse discussies over hoe jongens en jonge mannen hun seksualiteit soms buiten reguliere sociale kaders moeten uiten.
Tetsumi Kudo levert een radicaal historisch contrapunt: al in de jaren zestig formuleerde hij een “philosophy of impotence” waarin hij mannelijkheid en dominantie koppelt aan destructie en pleit voor een denkexperiment tegen voortplanting. Zijn vervallen landschappen van technologie, natuur en lichamen functioneren als waarschuwing en spiegel.
Recente werken roepen institutionele kritiek en ongemak op. P. Staff transformeert een zaal met urinegeel licht, een vee-net en een knetterende elektrische kast tot een dreigende ruimte die relateert aan de alertheid die mensen met afwijkende genders kunnen ervaren. SoiLThornton becommentarieert consumentencultuur en geslachtsnormen met een opblaasbare “husband chair” die een museumdoorgang blokkeert — een ironische verwijzing naar stoelen in warenhuizen voor zittende mannen terwijl partners passen.
Lucy McKenzie herleest een A Clockwork Orange-moment — zelf al ontleend aan een nationaalsocialistische mozaïek — en demonteert het klassieke spierbundelbeeld. John Miller bouwt kitscherige, met nepgoud bedekte architectonische objecten die associaties met Trump-achtige dominantie oproepen, maar de glans ondermijnen. Hans Eijkelboom biedt een lichter tegengewicht: in de jaren zeventig liet hij vrouwen zijn foto bewerken naar hun “ideale man”, een humoristische doch onthullende kijk op normatieve manbeelden uit media en mode.
Beyond the Manosphere presenteert zo een waaier aan strategieën — visualiseren, parodiëren, ontmantelen — om de culturele constructie van mannelijkheid te onderzoeken. De tentoonstelling nodigt uit om te kijken naar macht én breekbaarheid in beelden die zowel historisch gegrond als actueel prikkelend zijn.