'Er heerst onder AfD-stemmers een enorme hang naar de zogenoemde veiligheid die het voormalige Oost-Duitsland bood'

In dit artikel:

Bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt op 6 september kan de AfD een uitzonderlijk resultaat behalen. De partij staat in de peilingen op ongeveer 43 procent en maakt daardoor kans op een absolute meerderheid. Dat vooruitzicht verontrust de andere partijen, die samenwerking met de AfD hebben uitgesloten.

Lijsttrekker Ulrich Siegmund geniet grote populariteit. Tijdens een door de partij georganiseerd familie-evenement trokken honderden aanhangers naar hem toe. De bezoekers die correspondent Peter Giesen sprak, waren niet alleen vanuit frustratie of angst gemotiveerd, maar zeiden vooral vertrouwen te hebben in een politieke ommekeer. Zij willen volgens Giesen dat Duitsland meer op de eigen bevolking gericht wordt.

Migratie was op de bijeenkomst niet het belangrijkste onderwerp. Veel AfD-aanhangers spraken over de oorlog in Oekraïne. Zij vinden dat Duitsland de financiële en militaire steun moet beëindigen en het vrijgekomen geld binnenlands moet besteden. Ook menen zij dat de oorlog door Duitse steun langer duurt.

De partij richt zich daarnaast nadrukkelijk op Oost-Duitse identiteit en nostalgie. Tijdens een AfD-tocht met opgeknapte Simson-brommers, een populair merk uit de DDR-periode, verwezen deelnemers naar de volgens hen veilige en overzichtelijke samenleving van vroeger. Sommigen spraken positief over hun leven onder het communistische regime, zolang men zich niet openlijk verzette. Die hang naar veiligheid koppelen AfD-stemmers aan zorgen over criminaliteit en aan de overtuiging dat migranten verantwoordelijk zijn voor veel steekincidenten.

De sterke positie van de AfD in het oosten hangt ook samen met de geschiedenis na de Duitse hereniging. Veel bedrijven gingen in de jaren negentig failliet en de werkloosheid liep in de regio op tot ongeveer 20 procent. Oost-Duitsland bestaat bovendien relatief vaak uit kleinere steden en plattelandsgebieden, terwijl West-Duitsland meer welvarende regio’s en grote universiteitssteden kent. Volgens Giesen zijn vergelijkbare sociaal-economische verschillen in heel Europa voedingsbodems voor extreemrechtse partijen.

De AfD presenteert Oost-Duitsers tegenwoordig niet alleen als achtergesteld, maar ook als dragers van een authentiekere Duitse identiteit. Binnen de partij klinkt het idee dat vanuit Saksen-Anhalt een nationale en zelfs Europese omwenteling kan beginnen.

Voor de CDU dreigt daardoor een lastig bestuurlijk scenario. De partij is traditioneel sterk in Saksen-Anhalt, maar sluit samenwerking met de AfD uit. Ook zonder absolute meerderheid kan de AfD de grootste fractie worden. De CDU zou dan mogelijk steun moeten zoeken bij Die Linke, wat rechtse kiezers kan bevestigen in hun beeld dat de partij ondanks haar conservatieve retoriek naar links opschuift.