Engelse puritein William Ames probeerde de Franeker „zuipacademie" te reformeren: „Collega leidt een beestachtig leven"

In dit artikel:

De Engelse puritein William Ames, 450 jaar geleden geboren, verzette zich fel tegen anglicaanse liturgische gebruiken die volgens hem aan het rooms-katholicisme herinnerden. Ook keerde hij zich tegen kaarten, dobbelen en ander losbandig gedrag. Zijn gewetensbezwaren brachten hem herhaaldelijk in conflict met kerkelijke en academische bestuurders.

Ames werd als wees opgevoed door zijn oom en studeerde aan Christ’s College in Cambridge, een centrum van het puritanisme. Daar kwam hij tegenover bestuurder Valentine Cary te staan, omdat hij onder meer knielen tijdens het avondmaal en het maken van een kruisteken bij de doop afwees. Nadat Ames in 1609 tijdens een preek het kaart- en dobbelgedrag van studenten scherp had veroordeeld, raakte hij zijn kerkelijke functies en academische graden kwijt.

Na een mislukte poging om in Engeland als predikant te worden toegelaten, week Ames uit naar de Nederlanden. Hij werd predikant van de Engelse gemeente in Den Haag. Hoewel hij de Kerk van Engeland bekritiseerde, was hij geen separatist en bleef hij voorstander van contact met anglicanen. In Den Haag mengde hij zich in het conflict tussen remonstranten en contraremonstranten. Hij bestreed het arminianisme in verschillende geschriften en werd theologisch adviseur van Johannes Bogerman, voorzitter van de Synode van Dordrecht (1618-1619). Zijn tegenstanders beschuldigden hem ervan onrust te veroorzaken, terwijl Engelse autoriteiten zijn predikantschap uiteindelijk in 1619 lieten beëindigen. Een benoeming aan de Leidse universiteit werd vermoedelijk door bisschop George Abbot tegengehouden vanwege Ames’ vermeende banden met een illegale puriteinse drukkerij.

In 1622 verhuisde Ames naar Friesland, waar hij hoogleraar theologie aan de calvinistische Universiteit van Franeker werd. Hij verdedigde daar zijn Poolse collega Jan Makowsky (Maccovius) tegen beschuldigingen van ketterse opvattingen, maar botste tegelijk geregeld met hem. Ames vond dat Maccovius te weinig aandacht had voor de praktische en vrome kant van de theologie. Samen met andere collega’s vroeg hij in 1626 om diens ontslag, onder meer vanwege dronkenschap, ruzies en een nacht in een bordeel met studenten. Maccovius mocht echter aanblijven.

Ames probeerde Franeker, dat bekendstond als een ‘zuipacademie’, te hervormen. Hij verzette zich onder meer tegen het kopen van bier en wijn op zondag, maar kreeg daardoor weinig steun van studenten. Zijn lessen en boeken waren sterk op de praktijk gericht: hij wilde dat Bijbeluitleg de vroomheid van gelovigen versterkte. In Franeker voltooide hij onder meer *Merg van de theologie* en schreef hij *Gewetensgevallen*, werken die later veelvuldig werden herdrukt. Zijn gebrekkige kennis van het Nederlands bemoeilijkte wel zijn lessen in de preekkunde.

Door conflicten, gezondheidsproblemen en het Friese klimaat raakte Ames gedesillusioneerd. Hij legde zijn hoogleraarschap neer en verhuisde naar Rotterdam, waar hij in 1633, slechts twee maanden later, overleed.