Elco Brinkman (1948-2026), gevallen CDA-kroonprins

In dit artikel:

Elco Brinkman, die maandag na een kortdurende ziekte overleed, was een invloedrijke maar omstreden CDA-politicus. Hans Wiegel ontdekte hem eind jaren zeventig als politiek talent. De zoon van een ARP-burgemeester studeerde politicologie en rechten aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en werd op jonge leeftijd topambtenaar. In 1982 benoemde premier Ruud Lubbers de 34-jarige Brinkman tot minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Brinkman vertegenwoordigde de behoudende vleugel van het CDA. Hij kreeg kritiek omdat hij bezuinigde op buurthuizen en in 1985 weigerde de P.C. Hooft-prijs uit te reiken aan Hugo Brandt Corstius. Brinkman verdedigde een ‘zorgzame samenleving’ waarin burgers meer verantwoordelijkheid dragen en de overheid niet alles regelt.

In 1989 werd hij door Lubbers naar voren geschoven als politiek kroonprins. De relatie tussen beiden verslechterde echter nadat Brinkman een eigen koers ging varen. Een belangrijk conflict ontstond rond de WAO. Brinkman sloot buiten de coalitie om een akkoord met de VVD over het groeiende aantal arbeidsongeschikten, maar werd door Lubbers gedwongen opnieuw met de PvdA te onderhandelen. Het uiteindelijke compromis werd het ‘bamiakkoord’ genoemd en betekende voor Brinkman een pijnlijke politieke nederlaag.

Binnen het CDA nam ook de kritiek op zijn mediagerichte stijl toe. Zijn wandelende optredens, de zogenoemde ‘Brinkmanshuffle’, en vele interviews voedden het beeld van sterallures. Tijdens de verkiezingscampagne van 1994 kreeg het CDA extra schade door het AOW-standpunt en Lubbers’ publieke steun aan Ernst Hirsch Ballin in plaats van Brinkman. Het CDA verloor twintig van zijn 54 zetels, waarna Brinkman opstapte. Het was bovendien de eerste keer dat een kabinet zonder het CDA werd gevormd. Lubbers erkende later dat zijn actie een fout was, maar de verhouding herstelde niet volledig.

Na zijn vertrek uit de Tweede Kamer werd Brinkman lobbyist voor de bouwsector. In 2011 keerde hij terug als CDA-fractievoorzitter in de Eerste Kamer, wat hij als rehabilitatie zag. In 2019 beëindigde hij zijn politieke loopbaan. Brinkman overleefde tweemaal lymfklierkanker. Over zijn geloof sprak hij weinig, maar hij beschouwde het als een houvast tijdens zijn ziekte. Hij werd 77 jaar.